नवी दिल्ली. हिंदू पौराणिक कथांमध्ये कुबेर आणि रावणाचे अनेक प्रसंग समोर येतात. जिथे एका बाजूला अनेक कथा प्रचलित आहेत की रावणाने देवांचे खजिनदार कुबेर देवाकडून सोन्याची लंका युद्धात घेतली होती आणि स्वतः लंकापती बनून बसला होता. तिथेच काही कथा रावण आणि कुबेराच्या नात्याबद्दलही सांगतात.
हिंदू परंपरेत खोलवर रुजलेली ही पात्रे आजही आपल्याला अनेक महत्त्वाच्या शिकवणी देतात. रावण आणि कुबेराचे नाते समजून घेतल्याने आपल्याला दैवी आणि असुरी शक्तींच्या परस्पर संघर्षाबद्दल आणि अनेक रहस्यांबद्दल खोलवर जाणून घेण्याची संधी मिळते.
चला जाणून घेऊया कुबेर आणि लंकापती रावणाचे नाते काय होते आणि काय खरंच दोघे ऋषि विश्रवा यांचे भाऊ होते? एवढेच नाही तुम्हाला हेही सांगतो की शेवटी दोघांमधील युद्धाचे कारण काय होते?
कुबेर आणि रावणाचा परस्पर संबंध
कुबेर आणि रावणाची कथा परस्परांशी जोडलेल्या नियतीची कथा आहे. खरोखर दोघे एकाच पित्याची संतती होते. जिथे एका बाजूला धनाचे देव कुबेर, ऋषि विश्रवा आणि इलाविदा यांचे पुत्र होते. तिथेच ऋषि विश्रवा यांची दुसरी पत्नी कैकसी जी एक असुर राजकुमारी होती तिच्यापासून रावण, कुंभकर्ण, विभीषण आणि शूर्पणखा यांचा जन्म झाला. या प्रकारे, कुबेर रावण आणि त्याच्या भाऊ-बहिणींचे सावत्र भाऊ होते.
कोण होते रावण आणि कुबेराचे वडील ऋषि विश्रवा?
ऋषि विश्रवा रामायणाच्या दोन सर्वात शक्तिशाली वंशांचे मिलन बिंदू मानले जातात. ऋषि पुलस्त्य यांचे पुत्र आणि परोपकारी कुबेरासोबत दहा डोके असलेल्या रावणाचे दोघांचे वडील म्हणून, ऋषि विश्रवा स्वतः 'धर्मा'ची खोल गुंतागुंत दाखवतात.
सर्वोच्च ब्राह्मण कुळात जन्मलेल्या विश्रवा यांच्या विवाह आणि पितृत्वाशी जोडलेल्या निर्णयांनी लंका आणि संपूर्ण महागाथेच्या नियतीला आकार दिला. एका तपस्वी तरुणापासून ते त्यांच्या दोन विवाहांच्या गाथेपर्यंत, त्यांचे चरित्र रामायण महाग्रंथाचा एक महत्त्वाचा भाग मानला जातो. इलाविदाशी विवाहानंतर जिथे एका बाजूला कुबेराचा जन्म झाला, तिथेच कैकसीशी विवाहानंतर रावणाचा जन्म होणे रामायणाच्या संपूर्ण कथेचा निर्माण बिंदू होता.
रावणाची नाही, कुबेराची होती लंका नगरी
शतकांपूर्वी लंकामध्ये कुबेराचे शासन दैवी आशीर्वादासोबत सुरू झाले. वाल्मीकी रामायणाच्या उत्तरकांडात स्पष्टपणे लिहिले आहे की लंका मूळतः रावणाची नाही, तर त्याच्या सावत्र भावाची धनाचे देव कुबेर यांची होती.
कठोर तपस्या करून त्यांनी भगवान ब्रह्माला प्रसन्न केले, ज्यांनी त्यांना अपार धन, 'पुष्पक विमान' आणि लंकाची भव्य सुवर्ण नगरी आशीर्वादात प्रदान केली.
तिथेच राक्षसी वृत्ती असलेल्या रावणाची जेव्हा कुबेर जींच्या या संपत्तीवर नजर पडली तेव्हा सत्तेच्या तीव्र लालसेत, रावणाने बळ आणि कपटाने लंका, पुष्पक विमान आणि कुबेराचा सर्व खजिना त्यांच्याकडून हिरावून घेतला. कुबेर, जे युद्धाचे नाही तर धनाचे देव होते, रावणाच्या शक्तीसमोर टिकू शकले नाहीत आणि त्यांना आपले राज्य सोडावे लागले.
लंकेतून निघाल्यानंतर कुबेर कैलास पर्वताजवळ असलेल्या 'अलकापूरी' नावाच्या जागेवर जाऊन वसले. आपले राज्य गमावूनही, कुबेर एक शक्तिशाली देव बनून राहिले, जे समृद्धी, धर्म आणि धैर्याचे प्रतीक आहेत आणि आजही त्यांची पूजा श्रद्धेने केली जाते.
खरोखर धनाचे देव कुबेर आणि लंकापती म्हटले जाणारे रावण दोघे एकाच पित्याची संतती आणि सावत्र भाऊ होते ज्यांचे चरित्र एकमेकांपासून पूर्णपणे वेगळे होते.
हे ही वाचा -कार्तिक महिन्यात दिव्याची पूजा का केली जाते? जाणून घ्या दिव्याची पूजा करण्याचे नियम आणि धार्मिक महत्व
अस्वीकरण: या लेखात सांगितलेले उपाय/लाभ/सल्ला आणि कथन केवळ सामान्य माहितीसाठी आहेत. दैनिक जागरण येथे या लेख फिचरमध्ये लिहिलेल्या गोष्टींचे समर्थन करत नाही. या लेखात समाविष्ट माहिती विविध माध्यमे/ज्योतिषी/पंचांग/प्रवचने/मान्यता/धर्मग्रंथ/दंतकथांमधून संग्रहित केली गेली आहे. वाचकांना विनंती आहे की लेखाला अंतिम सत्य अथवा दावा मानू नये आणि आपल्या विवेकबुद्धीचा वापर करावा. दैनिक जागरण अंधश्रद्धेच्या विरोधात आहे.
