नवी दिल्ली. केंद्र सरकारने पासपोर्टसंदर्भात एक मोठी घोषणा केली आहे. सरकारने स्पष्टपणे म्हटले आहे की, पासपोर्ट हा नागरिकत्वाचा पुरावा नाही. यामुळे सोशल मीडियावर जोरदार चर्चा सुरू झाली असून, भारतीय नागरिकत्वाचा खरा पुरावा काय आहे, असा प्रश्न लोकांना पडला आहे.
पासपोर्ट हे नागरिकत्वाचा पुरावा नाही हा मुद्दा नवीन नाही; हे अनेक वर्षांपूर्वी कायद्याच्या पुस्तकांमध्ये स्पष्ट करण्यात आले होते. लोकांना अनेकदा असे वाटते की भारतीय पासपोर्ट असल्यामुळे ते नागरिक बनतात, पण तसे नाही. परराष्ट्र मंत्रालयाचे म्हणणे आहे की भारतीय पासपोर्ट कोणालाही जारी केला जाऊ शकतो आणि म्हणूनच, तो नागरिकत्वाचा पुरावा नाही.
पासपोर्ट कायदा 1976 काय आहे?
पासपोर्ट कायदा, 1976 च्या कलम 20 मध्ये स्पष्टपणे नमूद केले आहे की, सार्वजनिक हितासाठी आवश्यक असल्यास भारत सरकार भारताबाहेर राहणाऱ्या नागरिकांना भारतीय पासपोर्ट जारी करू शकते. याचा अर्थ असा की, पासपोर्ट आणि नागरिकत्व या एकच गोष्टी नसून दोन वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत, हे कायदा स्वतःच मान्य करतो. जरी सरकार सामान्यतः भारतीयांना पासपोर्ट जारी करत असले तरी, कायद्याचे कलम 20 ही विशेष सूट प्रदान करते.
भारताचे नागरिकत्व कसे मिळवायचे?
भारतात नागरिकत्व मिळवण्यासाठी वेगवेगळ्या तरतुदी आहेत. 26 जानेवारी 1950 ते 1 जुलै 1987 या काळात भारतात जन्मलेल्या प्रत्येक व्यक्तीला नागरिकत्व देण्यात आले आहे. 1987 ते 2003 या काळात, पालकांपैकी एक भारतीय नागरिक असला तरीही मुलांना नागरिकत्व मिळत होते. 2003 नंतर जन्मलेल्या मुलांना, जर दोन्ही पालक भारतीय नागरिक असतील किंवा एक नागरिक असून दुसरा बेकायदेशीर स्थलांतरित नसेल, तर नागरिकत्व मिळू शकते. तसेच, परदेशात जन्मलेल्या मुलाला भारतीय पालकांच्या आधारावर वंशपरंपरेने नागरिकत्व मिळू शकते, मात्र त्यासाठी त्याच्या/तिच्या जन्माची नोंदणी एका वर्षाच्या आत भारतीय दूतावासात करणे आवश्यक आहे.
भारतीय वंशाचे लोक विशिष्ट परिस्थितीत अर्ज करून नोंदणीद्वारे नागरिकत्व मिळवू शकतात. जे परदेशी नागरिक आहेत, बेकायदेशीर स्थलांतरित नाहीत आणि भारतात सलग 12 वर्षे राहिले आहेत, त्यांना सरकार शपथेद्वारे आपोआप नागरिकत्व प्रदान करते.
आधार किंवा पॅन नाही मग, नागरिकत्वाची ओळख काय आहे?
या प्रश्नाचे उत्तर नागरिकत्व कायदा, 1955 मध्ये आढळते. या कायद्यानुसार, भारताचा नागरिक कोण आहे आणि कोण नाही हे ठरवले जाते. पडताळणीनंतर, तुम्हाला नागरिकत्व प्रमाणपत्र मिळते, जो तुमच्या नागरिकत्वाचा खरा पुरावा असतो. आधार कार्ड, पॅन कार्ड, मतदार ओळखपत्र आणि इतर तत्सम कागदपत्रे केवळ ओळखीचे पुरावे आहेत; त्यांचा वापर नागरिकत्व प्रमाणपत्र म्हणून केला जाऊ शकत नाही.
