मुंबई. मुंबईतील वायू प्रदूषणात पुन्हा वाढ होत असून, जगातील सर्वाधिक प्रदूषित शहरांच्या यादीत मुंबई तिसऱ्या क्रमांकावर पोहोचल्याची माहिती समोर आली आहे. जगातील 122 शहरांच्या यादीत मुंबईचा समावेश पहिल्या तीन शहरांमध्ये झाला असून, शहराचा हवा गुणवत्ता निर्देशांक (AQI) 166 नोंदवण्यात आला आहे. मान्सूनने माघार घेतल्यानंतर हवेतील प्रदूषणाचे प्रमाण वाढू लागल्याने मुंबईकरांच्या आरोग्याबाबत चिंता व्यक्त केली जात आहे.

मुंबईत गेल्या आठवडाभरात वायू प्रदूषणात वाढ झाल्याचे चित्र दिसत आहे. पावसाळ्यात वातावरणातील धूलिकण काही प्रमाणात खाली बसतात. मात्र, पावसाचे प्रमाण कमी झाल्यानंतर मान्सूनच्या माघारीने रस्त्यांवरील धूळ, वाहनांमधून होणारे उत्सर्जन, बांधकामांमधून निर्माण होणारी धूळ तसेच औद्योगिक उत्सर्जन यांसारख्या घटकांमुळे हवेच्या गुणवत्तेवर परिणाम दिसू लागला आहे. त्यामुळे हिवाळ्याच्या सुरुवातीला मुंबईतील प्रदूषणाचा प्रश्न पुन्हा गंभीर बनला आहे.

हवा गुणवत्ता निर्देशांक 166; आरोग्याला धोका?

हवा गुणवत्ता निर्देशांक म्हणजे हवेतील प्रदूषणाची पातळी समजून घेण्यासाठी मोजमाप  वापरले जातात.भारतातील AQI वर्गीकरणानुसार 101 ते 200हा स्तर ‘मध्यम’ श्रेणीत येतो. त्यामुळे मुंबईचा 166 हा निर्देशांक मध्यम प्रदूषणाची स्थिती दर्शवतो. या पातळीवर सर्वसाधारण नागरिकांना तातडीने गंभीर त्रास होईलच असे नाही. मात्र दमा, श्वसनविकार किंवा हृदयविकार असलेल्या व्यक्तींना त्रास जाणवू शकतो. लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिक आणि आधीपासून आरोग्याच्या समस्या असलेल्या व्यक्तींनी विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे.

हवेतील सूक्ष्म धूलिकण, विशेषतः PM2.5 आणि PM10, श्वसनमार्गात प्रवेश करून आरोग्यावर परिणाम करू शकतात. प्रदूषित हवेत दीर्घकाळ राहिल्यास खोकला, घशात खवखव, डोळ्यांची जळजळ, श्वास घेण्यास त्रास आणि दम्याची लक्षणे वाढण्याचा धोका असतो. प्रदूषणाची तीव्रता आणि त्याचा परिणाम हा परिसर, हवामान आणि व्यक्तीच्या आरोग्यस्थितीनुसार बदलू शकतो.

वाहनांची वर्दळ, बांधकामे आणि धुळीचा परिणाम

    मुंबईसारख्या महानगरात वाहनांची मोठी संख्या, रस्त्यांवरील धूळ, सुरू असलेली बांधकामे आणि विविध विकासकामांमुळे वायू प्रदूषणाचा प्रश्न कायम चर्चेत असतो. मान्सूननंतर वातावरणातील आर्द्रता, वाऱ्याचा वेग आणि प्रदूषणाचा प्रमाण यांमध्ये होणारे बदलही हवेच्या गुणवत्तेवर परिणाम करू शकतात. त्यामुळे केवळ एका कारणामुळे प्रदूषण वाढल्याचे मानता येत नसून,त्यासाठी प्रदूषण मोजमाप आणि हवामानविषयक आकडेवारीचे विश्लेषण आवश्यक आहे.

    प्रदूषण कमी करण्यासाठी बांधकामस्थळी धूळ नियंत्रणाचे नियम पाळणे, रस्त्यांची नियमित स्वच्छता करणे, वाहनांमधून होणारे उत्सर्जन नियंत्रित ठेवणे आणि सार्वजनिक वाहतुकीचा वापर वाढवणे महत्त्वाचे आहे. संबंधित यंत्रणांनी प्रदूषणाच्या हॉटस्पॉटवर लक्ष केंद्रित करून उपाययोजनांची प्रभावी अंमलबजावणी करणे गरजेचे आहे.

    मुंबईकरांनी काय काळजी घ्यावी?

    हवेची गुणवत्ता खालावलेली असताना नागरिकांनी स्थानिक AQI तपासून बाहेर पडण्याचे नियोजन करावे. विशेषतः श्वसनविकार असलेल्या व्यक्तींनी प्रदूषण जास्त असलेल्या वेळेत दीर्घकाळ बाहेर राहणे आणि तीव्र व्यायाम करणे टाळावे. लहान मुले व ज्येष्ठ नागरिकांनीही आवश्यक ती खबरदारी घ्यावी. श्वास घेण्यास त्रास, छातीत जडपणा किंवा दम्याची लक्षणे वाढल्यास वैद्यकीय सल्ला घ्यावा असे आवाहन आरोग्य विभागाकडून करण्यात आले आहे.