नवी दिल्ली. सुपर अल निनोचा (El Niño) धोका बराच वाढत चालला आहे. भारतच नाही, तर अनेक देश याच्या विळख्यात आहेत. 'क्लायमेट इम्पॅक्ट लॅब'ने अल निनोच्या वाढत्या प्रभावाबाबत एक असा नकाशा जारी केला आहे, जो संपूर्ण जगासाठी धोक्याची घंटा सिद्ध होऊ शकतो.

'क्लायमेट इम्पॅक्ट लॅब'च्या नकाशात हे सांगितले गेले आहे की प्रशांत महासागरात 'सुपर अल निनो' तीव्र झाल्यावर, उष्णतेमुळे कुठे सर्वात जास्त अतिरिक्त मृत्यू होतील. तिथेच या नकाशावरून समोर आलेली आकडेवारी बरीच भीतीदायक आहे.

अल-निनोमुळे कुठे होतील सर्वात जास्त मृत्यू?

'अल निनो हीट मॉर्टॅलिटी ट्रॅकर' (अल निनोमुळे उष्णतेने होणाऱ्या मृत्यूंचा ट्रॅकर) नावाच्या या भयावह नकाशानुसार, ऑक्टोबर 2026 ते मार्च 2027 दरम्यान 3,73,000 हून अधिक अतिरिक्त लोकांचा जीव जाऊ शकतो.

हा नकाशा हेही सांगतो की यांपैकी एक-तृतीयांश मृत्यू नायजेरिया, भारत आणि ब्राझीलमध्ये होण्याचा अंदाज आहे. यावरून स्पष्टपणे समोर येते की याचा थेट परिणाम भारतावरही पडणार आहे.

3.4 अंश सेल्सिअस वाढला पारा

    सुपर अल निनोची ही स्थिती तेव्हा बनली आहे जेव्हा हवामानाच्या या असामान्य घटनेने, ज्याला समुद्राच्या पृष्ठभागाच्या तापमानाने मोजले जाते, पूर्व-मध्य प्रशांत महासागराच्या 'निनो 3.4' क्षेत्रात पाण्याच्या तापमानाला सामान्यपेक्षा 3.4 अंश सेल्सिअस (6 अंश फॅरेनहाइटपेक्षा जास्त) वर पोहोचवले आहे. हे तापमान 18 ते 24 ऑक्टोबरच्या आठवड्यादरम्यान नोंदवले गेले होते.

    जागतिक हवामानशास्त्र संघटनेच्या (World Meteorological Organization) मते, नोव्हेंबर ते जानेवारी दरम्यान ही घटना तापमानाला सामान्य 'अल निनो'च्या तुलनेत सहा पटींपेक्षाही अधिक वाढवू शकते.

    9 महिन्यांत 8,57,400 अतिरिक्त मृत्यू

    सुपर अल निनोला दाखवणारा जो हा नकाशा समोर आला आहे, तो कोणत्याही धोक्याच्या घंटेपेक्षा कमी नाही. याचे परिणाम किती विनाशकारी असतील, हे जाणून घेण्यासाठी 1996 ते 2005 च्या सरासरी परिस्थितीच्या तुलनेत, सध्याच्या 'अल निनो'मुळे होणाऱ्या अतिरिक्त मृत्यूंचा अंदाज लावला आहे.

    हे संशोधन जगभरातील सुमारे 3,700 क्षेत्रांना कव्हर करते आणि याला प्रत्येक महिन्याला अपडेट केले जाते, ज्यामध्ये पुढील सहा महिन्यांसाठी अंदाज दिले जातात.

    नकाशानुसार, जून 2026 मध्ये सुरू होणाऱ्या या घटनेने मार्च 2027 पर्यंत उष्णतेमुळे 8,57,400 अतिरिक्त मृत्यू होऊ शकतात, जे शास्त्रज्ञांद्वारे एका महिन्यापूर्वी लावलेल्या अंदाजापेक्षा 3,50,000 जास्त आहे.

    कोणत्या देशांत होतील सर्वात जास्त मृत्यू?

    अल निनोच्या कारणामुळे या नऊ महिन्यांच्या या कालावधीच्या अंदाजात लावलेले निम्म्यापेक्षा जास्त अतिरिक्त मृत्यू पुढील सहा महिन्यांच्या आत होण्याची शक्यता आहे आणि भारतावर याचे भयावह रूप पाहायला मिळू शकते.

    या भीषण उष्णतेचा सर्वात वाईट परिणाम नायजेरियावर पडण्याचा अंदाज आहे, जिथे या दरम्यान उष्णतेशी जोडलेले 56,000 हून अधिक मृत्यू होऊ शकतात.

    या मॉडेलनुसार नायजेरियाच्या अगदी नंतर भारताचा क्रमांक येतो, जिथे 55,200 लोक धोक्यात असण्याची शक्यता आहे.

    तिथेच तिसऱ्या क्रमांकावर इंडोनेशिया आहे, जिथे 29,300 लोकांचा जीव जाण्याची शक्यता आहे.

    ब्राझीलमध्ये 19,500 लोकांच्या मृत्यूचा धोका घिरट्या घालत आहे.

    सुदानमध्ये 14,700 लोकांचा जीव जाऊ शकतो.

    या नकाशाच्या मदतीने, संशोधक हा अंदाज लावू शकतील की ही समस्या कुठे सर्वात गंभीर आहे आणि सरकारे नुकसानीला कमी करण्यासाठी काय पाऊल उचलू शकतात.

    अल निनोशी सामना करण्यासाठी तयार राहण्याची गरज

    क्लायमेट इम्पॅक्ट लॅबचे सह-संस्थापक आणि युनिव्हर्सिटी ऑफ शिकागोमध्ये अर्थशास्त्राचे मिल्टन फ्रीडमन डिस्टिंग्विश्ड सर्व्हिस प्रोफेसर, मायकल ग्रीनस्टोन यांनी म्हटले, 'आमचे संशोधन नवीन अंदाज क्षमतांचा वापर करून आमच्या समोर असलेल्या सर्वात महत्त्वाच्या प्रश्नांपैकी एकाचे उत्तर देते. अत्यधिक उष्णतेमुळे कुठे लोकांचा जीव जाण्याचा धोका आहे?'

    मायकल ग्रीनस्टोन पुढे म्हणाले, 'अत्यधिक उष्णतेच्या जीवघेण्या परिणामांचा आधीच अंदाज लावू शकणे हे एक मोठे पाऊल आहे. याचा अर्थ हा आहे की आम्ही हे ओळखू शकतो की लोक कुठे सर्वात जास्त धोक्यात आहेत आणि याने धोरणकर्त्यांना लोकांचा जीव जाण्यापूर्वी पाऊल उचलण्याची संधी मिळू शकते.'

    संशोधकांचा अंदाज आहे की जूननंतरपासून 'अल निनो' (El Niño) मुळे 4,84,500 अतिरिक्त मृत्यू झाले आहेत. याचे काही परिणाम अशा प्रकारे दिसले आहेत- इंडोनेशियामध्ये जंगलांना आग लागणे, भारतात महत्त्वाचा मान्सूनचा पाऊस न पडणे आणि मध्य अमेरिकेत दुष्काळ पडणे.

    तिथेच अमेरिकेत, पश्चिम आणि दक्षिण भागांत आणखी वादळ आणि पाऊस होण्याची शक्यता आहे, तर न्यूयॉर्कवर याचा कोणताही विशेष परिणाम पडण्याची अपेक्षा नाही.