धर्म डेस्क, नवी दिल्ली: हनुमानाला हिंदू धर्मातील सर्वात पूजनीय देवतांपैकी एक मानले जाते आणि त्याच्या एका रूपाला 'पंचमुखी' हनुमान म्हणून ओळखले जाते.
तुम्ही मंदिरात किंवा घरी पूजेच्या अनेकदा मूर्तीच्या रूपात असे पाहिले असेल. त्यांचे पाच वेगवेगळे मुख भक्तांसाठी संरक्षक कवचासारखे काम करतात.
ही हनुमान यांची पाच वेगवेगळी रूपे मानली जातात, जी ते आपल्या भक्तांचे विविध संकटांपासून रक्षण करण्यासाठी धारण करतात. त्यांच्या प्रत्येक मुखाचा एक विशेष अर्थ आहे. चला, पंचमुखी हनुमान यांच्या मूर्तीच्या विविध मुखांमागील रहस्ये आणि महत्त्व जाणून घेऊया.
हनुमानाने पंचमुखी रूप का धारण केले?
पंचमुखी हनुमान हे रामायण काळातील सर्वात प्रसिद्ध रूपांपैकी एक मानले जाते. प्रभू राम आणि लक्ष्मण यांना वाचवण्यासाठी हनुमानाने पंचमुखी रूप धारण केले. जेव्हा लक्ष्मणाने मेघनाथाचा वध केला, तेव्हा युद्ध जिंकण्यासाठी रावणाने आपला भाऊ अहिरावण याची मदत घेतली. तो पाताळलोकाचा राजा होता. अहिरावणाला ब्रह्मदेवाकडून असे वर मिळाले होते की, पाचही दिशांना जळणारे दिवे एकाच वेळी विझवल्यासच त्याचा मृत्यू होईल.
विभीषणाला अहिरवनाच्या ठिकाणाची पूर्ण कल्पना होती. त्याने रामाला त्याच्या ठिकाणाबद्दल सांगितले. अहिरवनाने अनेक वेळा हल्ला करण्याचा प्रयत्न केला, पण तो अयशस्वी ठरला. अखेरीस, त्याने विभीषणाचे रूप धारण केले आणि प्रभू राम व लक्ष्मण झोपलेल्या खोलीत प्रवेश केला. अहिरवनाने त्यांचे अपहरण करून त्यांना पाताळात नेले.
त्या वेळी, हनुमान प्रभू राम आणि लक्ष्मणाच्या शोधात पाताळात गेले. हनुमानाला अहिरवनाच्या वरदानाची पूर्ण कल्पना होती. त्याचा वध करण्यासाठी, त्याने पंचमुखी रूप धारण केले. आपल्या पाच मुखांनी त्याने एकाच वेळी सर्व दिशांना लागलेले दिवे विझवले. अशाप्रकारे, अहिरवनाचा नाश करण्यासाठी हनुमानाचे पंचमुखी रूप जन्माला आले.
पंचमुखी मूर्तीमध्ये हनुमानांचे वेगवेगळे मुख कोणते ?
हनुमान यांच्या पंचमुखी मूर्तीची विविध रूपे वेगवेगळ्या देवतांच्या शक्तींचे प्रतीक आहेत. चला, या पाच मुखांविषयी आणि त्यांच्या महत्त्वाविषयी जाणून घेऊया.
हयग्रीव
हनुमानाचे हे रूप वरच्या दिशेने तोंड करून आहे. हयग्रीवाला बुद्धी आणि ज्ञानाचे प्रतीक मानले जाते. तो आपल्या भक्तांमध्ये त्याच्या ज्ञानासाठी आणि बुद्धिमत्तेसाठी ओळखला जातो.
या रूपाची पूजा केल्याने आध्यात्मिक ज्ञान, स्पष्टता आणि शिक्षणात यश मिळू शकते. पंचमुखी मूर्तीमध्ये हे तोंड वरच्या दिशेने असते.
हनुमान
हनुमानाचे पूर्वेकडे तोंड असलेले रूप धैर्य आणि सामर्थ्याचे प्रतीक आहे. हनुमानाच्या याच रूपाची सर्वाधिक पूजा केली जाते. प्रामुख्याने, हे रूप प्रभू रामाप्रती असलेल्या हनुमानाच्या भक्तीचे प्रतीक आहे.
पूर्वेकडे तोंड करून असलेल्या हनुमानाची पूजा करणाऱ्यांना धैर्य आणि आत्मविश्वास प्राप्त होतो आणि कोणत्याही मोठ्या संकटापासून त्यांचे रक्षण होते.
गरुड
पंचमुखी हनुमानाचे पश्चिमाभिमुख रूप गरुडाचे आहे. गरुडाला भगवान विष्णूचे वाहन मानले जाते. पंचमुखी हनुमानाचे हे रूप स्वातंत्र्य आणि मुक्तीचे प्रतीक आहे. गरुडमुखी हनुमान भक्तांना त्यांच्या सभोवतालच्या हानिकारक शक्तींपासून संरक्षणाचे प्रतीक आहे. गरुड गती आणि शक्तीशी संबंधित असल्यामुळे, या रूपाची पूजा केल्याने भक्तांना जीवनातील समस्यांवर लवकर मात करण्यास मदत होते.
वराह
वराह मुख हे भगवान विष्णूच्या वराह अवताराचे प्रतीक आहे, जे संतुलन, संरक्षण आणि स्थिरतेचे द्योतक आहे. वराह हनुमानाची पूजा केली जाते कारण ते नकारात्मक ऊर्जा दूर करण्यास आणि लोकांच्या भौतिक व आध्यात्मिक संपत्तीचे रक्षण करण्यास सक्षम आहेत. तसेच, ते लोकांना त्यांची ध्येये साध्य करताना जमिनीवर पाय ठेवून राहण्याची आणि एकाग्र राहण्याची प्रेरणा देतात.
नरसिंह
दक्षिणाभिमुख पंचमुखी हनुमान हे भगवान विष्णूचा अर्धा मानव, अर्धा सिंह अवतार असलेल्या नरसिंहाचे एक रूप आहे. हनुमानाचे हे रूप वाईट शक्तींपासून संरक्षण आणि भीतीचा नाश यांचे प्रतीक आहे. नरसिंहाची उग्र आणि शक्तिशाली उपस्थिती भक्ताच्या जीवनातील अडथळे दूर करते आणि नकारात्मक शक्तींपासून त्यांचे रक्षण करते, असा विश्वास आहे.
पंचमुखी हनुमानजींचे वेगवेगळे मुख हे वेगवेगळ्या देवतांचे प्रतीक आहेत आणि त्यांची एकत्रित पूजा केल्याने केवळ नकारात्मक शक्तींपासून मुक्ती मिळत नाही, तर शक्ती आणि धैर्य देखील वाढते.
Disclaimer: या लेखात नमूद केलेले उपाय, फायदे, सल्ला आणि विधाने केवळ सामान्य माहितीसाठी आहेत. दैनिक जागरण या विशेष लेखातील मजकुराचे समर्थन करत नाही. या लेखातील माहिती विविध स्रोत, ज्योतिषी, पंचांग, प्रवचने, श्रद्धा, धार्मिक ग्रंथ आणि आख्यायिका यांमधून संकलित केली आहेत. वाचकांना विनंती आहे की त्यांनी हा लेख अंतिम सत्य किंवा दावा मानू नये आणि स्वतःच्या विवेकबुद्धीचा वापर करावा. जागरण मराठी कोणत्याही प्रकारच्या अंधश्रद्धेच्या विरोधात आहे.
