धर्म डेस्क, नवी दिल्ली: हिंदू पंचांगानुसार, दरवर्षी आश्विन महिन्यातील पूर्णिमा तिथीला 'शरद पौर्णिमा' (Sharad Purnima 2026) म्हणून ओळखले जाते. या वर्षी ही पूर्णिमा 25 ऑक्टोबर 2026, रविवारी येत आहे. या दिवशी माता लक्ष्मीच्या पूजेला विशेष महत्त्व मानले गेले आहे. शरद पूर्णिमा ही वर्षातील एकमेव अशी पूर्णिमा आहे, जेव्हा भगवान विष्णूंसोबत माता लक्ष्मीचीही पूजा केली जाते.
हिंदू मान्यतेनुसार, दिवाळीच्या प्रसंगी माता लक्ष्मी आणि भगवान गणेशाची पूजा केली जाते, तर धनत्रयोदशीच्या (धनतेरस) प्रसंगी कुबेर जींसोबत केली जाते; परंतु शरद पौर्णिमेला (Sharad Purnima 2026) माता लक्ष्मीची पूजा भगवान विष्णूंसोबत केली जाते.
शरद पौर्णिमेचे धार्मिक महत्त्व
खरं तर हिंदू धर्मात पौर्णिमा ही भगवान विष्णूंना समर्पित तिथी मानली जाते. या तिथीला 'पूर्णमासी' असे म्हटले जाते. भगवान विष्णूंच्या पूजेच्या प्रसंगी विशेष स्नानालाही महत्त्व आहे.
सामान्यतः एका वर्षात सुमारे 12 पौर्णिमा येतात आणि प्रत्येक पूर्णिमा भगवान विष्णूंच्या पूजेसाठी समर्पित असते, परंतु शरद पौर्णिमा ही एकमेव अशी पूर्णिमा आहे ज्या दिवशी भगवान विष्णूंसोबतच माता लक्ष्मीचीही पूजा केली जाते.
शरद पौर्णिमेची प्रमुख नावे
भारतभरात शरद पौर्णिमेला कोजागरी पौर्णिमा, नवन्ना पौर्णिमा, कौमुदी पौर्णिमा आणि आश्विन पूर्णिमा अशा अनेक नावांनी ओळखले जाते. तसेच या दिवशी देशाच्या विविध भागांत अविवाहित मुली भगवान विष्णूंना प्रसन्न करण्यासाठी आणि योग्य पतीच्या कामनेसाठी शरद पूर्णिमेचे व्रत ठेवतात.
शरद पौर्णिमा आणि दिवाळीच्या लक्ष्मीपूजनात काय फरक आहे?
तिथी आणि वेळ
शरद पौर्णिमा आणि दिवाळीच्या लक्ष्मीपूजनात सर्वात मोठा फरक दोन्हीच्या तिथीचा आहे. हिंदू पंचांगानुसार दरवर्षी शरद पौर्णिमा आश्विन महिन्यातील पूर्णिमेला साजरी केली जाते, तर दिवाळीतील लक्ष्मीपूजन कार्तिक महिन्यातील अमावस्येला साजरी केली जाते.
पूजेचा उद्देश
शरद पौर्णिमेच्या रात्री माता लक्ष्मी पृथ्वीवर भ्रमण करायला निघते आणि भक्तांना विचारते की 'को जागर्ति' म्हणजेच (कोण जागे आहे?).
तर दिवाळीच्या लक्ष्मीपूजनादरम्यान विशेषतः वही-खात्यांची पूजा, व्यवसायात प्रगती आणि अंधारावर प्रकाशाच्या विजयाचे प्रतीक मानले जाते.
प्रसाद
शरद पौर्णिमेच्या रात्री उघड्या आकाशाखाली गाईच्या दुधापासून बनवलेली खीर ठेवली जाते आणि असे मानले जाते की या रात्री चंद्र आपल्या 16 कलांनी पूर्ण होऊन अमृताचा वर्षाव करतो.
तर दिवाळीच्या प्रसंगी होणाऱ्या लक्ष्मीपूजनादरम्यान कोणत्याही खास प्रकारची खीर आणि चांदण्या प्रकाशाचा (चांदण्याचा) नियम नाही, तर मिठाई आणि विशेष प्रकारच्या पक्वान्नांचा भोग लावला जातो.
उद्देश
शरद पौर्णिमेचा सण देशभरात वेगवेगळ्या सांस्कृतिक परंपरा आणि नावांसह साजरा केला जातो. बंगालमध्ये याला लक्ष्मी पौर्णिमा, महाराष्ट्रात कोजागिरी आणि ओडिशामध्ये कुमार पौर्णिमा या नावाने ओळखले जाते. शरद पौर्णिमेची रात्र भगवान श्रीकृष्णाच्या रासलीलाशीही जोडून पाहिली जाते.
तर दिवाळीतील लक्ष्मीपूजन हे भगवान श्रीराम 14 वर्षांच्या वनवासानंतर अयोध्येत परत आल्याच्या आनंदात साजरे केले जाते.
अस्वीकरण: या लेखात दिलेले उपाय/लाभ/सल्ले आणि विधाने केवळ सामान्य माहितीसाठी आहेत. दैनिक जागरण येथे या लेख वैशिष्ट्यात लिहिलेल्या गोष्टींचे समर्थन करत नाही. या लेखात अंतर्भूत माहिती विविध माध्यमे/ज्योतिषी/पंचांग/प्रवचने/मान्यता/धर्मग्रंथ/दंतकथांमधून संग्रहित केली गेली आहे. वाचकांना विनंती आहे की लेखाला अंतिम सत्य किंवा दावा मानू नये आणि आपल्या विवेकाचा वापर करावा. दैनिक जागरण अंधश्रद्धेच्या विरोधात आहे.
