जेएनएन, नागपूर: देशभरात गणेश चतुर्थीच्या उत्सवाची तयारी सुरू झाली आहे. गणेश चतुर्थीपासून अनंत चतुर्दशीपर्यंत घरोघरी गणपती बाप्पाची स्थापना करून भक्तिभावाने पूजा-अर्चना केली जाते. गणपतीची स्थापना करताना पूजेची पद्धत तसेच बाप्पाला अर्पण केले जाणारे प्रत्येक साहित्य महत्त्वाचे मानले जाते. अनेकजण गणपती स्थापनेसाठी पुरोहितांची मदत घेतात. मात्र, आपल्या कुटुंबाच्या परंपरेनुसार घरच्या घरीही गणपतीची स्थापना आणि पूजा करता येते.

 घरच्या घरी गणपतीची स्थापना करताना पूजेचे साहित्य आधीच तयार ठेवणे महत्त्वाचे आहे. कोणते साहित्य आवश्यक आहे, पूजा कोणत्या क्रमाने करावी आणि गणरायाला काय अर्पण करावे, याबाबत अनेकांना प्रश्न पडतात. त्यामुळे गणपती बाप्पाच्या स्थापनेसाठी आवश्यक साहित्य आणि सोप्या पूजाविधीची माहिती जाणून घेऊया.

गणपती पूजेसाठी आवश्यक साहित्य

मूर्ती आणि स्थापना साहित्य

  • गणपतीची मूर्ती
  • चौरंग किंवा पाट
  • लाल किंवा पिवळे वस्त्र
  • अक्षता
  • कलश
  • पाणी
  • आंब्याची पाने
  • नारळ
  • पूजेचे साहित्य
  • हळद
  • कुंकू
  • गुलाल
  • चंदन किंवा गंध
  • जानवे
  • मौली किंवा नाडा
  • फुले आणि हार
  • जास्वंदाची फुले
  • दुर्वा
  • विड्याची पाने
  • सुपारी
  • लवंग
  • वेलची

अभिषेक आणि नैवेद्यासाठी

  • दूध
  • दही
  • तूप
  • मध
  • साखर
  • मोदक
  • लाडू किंवा इतर गोड पदार्थ

    इतर साहित्य 
  • फळे
  • नारळ
  • आरतीसाठी
  • उदबत्ती किंवा धूप
  • कापूर
  • निरांजन किंवा दिवा
  • तूप किंवा तेल
  • वात
  • आरतीचे ताट
  • घंटा
  • ताम्हण
  • पळी किंवा चमचा

अशी करा श्री गणेशाची स्थापना 

    • गणपतीची मूर्ती घरी आणल्यानंतर ती थेट पूजेच्या जागेवर ठेवण्याऐवजी प्रथम स्वच्छ पाटावर ठेवावी. 
    • चौरंगावर थोड्या अक्षता ठेवाव्यात आणि त्यावर मूर्ती स्थापित करावी. मूर्तीच्या डोळ्यांवर आवरण असल्यास आपल्या कुटुंबाच्या परंपरेनुसार ते काढावे.
    • मूर्तीची स्थापना केल्यानंतर हात जोडून गणपती बाप्पाचे आवाहन करावे. मनोभावे प्रार्थना करून, ‘हे गणराया, आमच्या घरी येऊन आमच्या कुटुंबावर कृपादृष्टी ठेवावी,’ अशी भावना मनात ठेवावी. त्यानंतर संकल्प करून पूजा सुरू करावी.
    • स्वच्छ पाणी घेऊन आचमन करावे. त्यानंतर हातावर थोडे पाणी घेऊन ते ताम्हणात सोडावे.
    • आपण गणपतीची पूजा कोणत्या उद्देशाने करत आहोत, याचा मनोभावे संकल्प करावा. उदाहरणार्थ, ‘मी माझ्या कुटुंबाच्या सुख-समृद्धीसाठी आणि मंगलकार्यासाठी गणपतीची स्थापना व पूजा करत आहे,’ असा संकल्प करता येतो.
    • गणपतीच्या चरणांवर पाणी अर्पण करावे.
    • गणपतीला अर्घ्य अर्पण करून श्रद्धेने पूजा करावी.
    • गणपतीच्या मूर्तीला पंचामृताने स्नान घालण्याची परंपरा आहे. (यासाठी दुसरी पितळेची मूर्ती वापरावी)  त्यानंतर स्वच्छ पाण्याने मूर्ती स्वच्छ करून घ्यावी. मात्र, मूर्ती कोणत्या साहित्याची आहे, यानुसार अभिषेक करणे योग्य आहे की नाही, याची काळजी घ्यावी.
    • गणपतीला नवीन वस्त्र किंवा जानवे अर्पण करावे. आपल्या कुटुंबाच्या परंपरेनुसार वस्त्र अर्पण करता येते.
    • गणपतीच्या मूर्तीला चंदनाचे गंध लावावे. त्यानंतर कुंकू अर्पण करावे. गणपतीला अक्षता अर्पण कराव्यात.
    • गणपतीला लाल फुले, विशेषतः जास्वंदाचे फूल, तसेच झेंडूची फुले आणि हार अर्पण करावा.
    • गणपतीच्या पूजेत दुर्वांना विशेष महत्त्व आहे. श्रद्धेनुसार २१ दुर्वा अर्पण केल्या जातात. दुर्वा अर्पण करताना गणपतीचे नामस्मरण करावे.
    • गणपतीसमोर उदबत्ती किंवा धूप लावावा.
    • दीप प्रज्वलित करा. निरांजन किंवा दिवा प्रज्वलित करून गणरायाची आराधना करावी.
    • गणपतीला मोदक, लाडू किंवा आपल्या घरातील परंपरेनुसार इतर गोड पदार्थांचा नैवेद्य दाखवावा. नैवेद्य अर्पण करताना ‘ॐ गणेशाय नमः’ असा जप करता येतो.

    Disclaimer: या लेखात नमूद केलेले उपाय, फायदे, सल्ला आणि विधाने केवळ सामान्य माहितीसाठी आहेत. दैनिक जागरण या विशेष लेखातील मजकुराचे समर्थन करत नाही. या लेखातील माहिती विविध स्रोत, ज्योतिषी, पंचांग, ​​प्रवचने, श्रद्धा, धार्मिक ग्रंथ आणि आख्यायिका यांमधून संकलित केली आहे. वाचकांना विनंती आहे की त्यांनी हा लेख अंतिम सत्य किंवा दावा मानू नये आणि स्वतःच्या विवेकबुद्धीचा वापर करावा. दैनिक जागरण अंधश्रद्धेच्या विरोधात आहे.