धर्म डेस्क, नवी दिल्ली: गणेश चतुर्थीचा उत्सव अवघ्या काही दिवसांवर आला आहे. यंदा १४ सप्टेंबर २०२६ रोजी गणेश चतुर्थी साजरी केली जाणार असून, या दिवसापासून दहा दिवसांच्या गणेशोत्सवाला सुरुवात होईल. गणरायाच्या स्वागतासाठी घराघरांत तयारी सुरू झाली आहे. सजावट, पूजेचे साहित्य आणि नैवेद्याची तयारी करण्यासोबतच बाप्पाच्या मूर्तीची खरेदीही केली जात आहे.
मात्र, घरात गणपतीची स्थापना करताना केवळ मूर्ती सुंदर दिसते का, एवढेच पाहणे पुरेसे नाही. धार्मिक श्रद्धा आणि वास्तुशास्त्रानुसार मूर्तीची उंची, मुद्रा, सोंड, वाहन आणि दिशाही महत्त्वाची मानली जाते. त्यामुळे गणपतीची मूर्ती घरी आणण्यापूर्वी काही गोष्टी लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
बाप्पाची मूर्ती किती उंच असावी?:- घरातील गणपतीसाठी मूर्तीची निवड करताना तिच्या आकाराचा विचार करावा. वास्तुशास्त्रानुसार घरगुती पूजेसाठी ९ ते ११ इंच उंचीची मूर्ती योग्य मानली जाते. घरातील उपलब्ध जागा लक्षात घेऊन मूर्ती निवडल्यास पूजा आणि विसर्जनाच्या वेळी अडचण निर्माण होत नाही.
गणपतीची मुद्रा कशी असावी?:- घरच्या गणपतीसाठी बसलेल्या अवस्थेतील मूर्ती शुभ मानली जाते. ही मुद्रा स्थैर्य, शांतता आणि सुख-समृद्धीचे प्रतीक असल्याची धार्मिक मान्यता आहे.
मूर्तीच्या हातांमध्येही काही वैशिष्ट्ये पाहिली जातात. चार हात असलेल्या गणपतीच्या वरच्या हातांमध्ये पाश आणि अंकुश, तर खालच्या हातांपैकी एका हातात मोदक आणि दुसरा हात अभय मुद्रेत असणे शुभ मानले जाते.
गणपतीची सोंड डावीकडे की उजवीकडे?:- गणपतीची मूर्ती खरेदी करताना सर्वात जास्त चर्चा होते ती सोंडेच्या दिशेबाबत. वास्तुशास्त्रानुसार डावीकडे वळलेली सोंड असलेली मूर्ती घरगुती पूजेसाठी सामान्यतः शुभ मानली जाते. या मूर्तीला वाममुखी गणपती म्हटले जाते आणि ती शांती व समृद्धीशी जोडली जाते.
उजवीकडे वळलेली सोंड असलेल्या गणपतीला सिद्धिविनायक स्वरूप मानले जाते. या स्वरूपाची पूजा करताना विशिष्ट धार्मिक नियम पाळले जातात, अशी श्रद्धा आहे.
मूर्तीसोबत उंदीर:- भगवान गणेशाचे वाहन उंदीर मानले जाते. त्यामुळे गणपतीची मूर्ती घेताना बाप्पाच्या पायाजवळ त्याचे वाहन असलेली मूर्ती निवडण्याची परंपरा आहे. मूर्ती खरेदी करताना बाप्पाच्या स्वरूपासोबत उंदराची प्रतिकृती आहे का, हेही पाहावे.
बाप्पाचे तोंड कोणत्या दिशेला:- गणपतीची स्थापना करताना मूर्तीची दिशा योग्य असणेही महत्त्वाचे मानले जाते. वास्तुशास्त्रानुसार घरातील गणपतीचे तोंड पूर्व किंवा उत्तर दिशेला असणे शुभ मानले जाते. पूजेसाठी मूर्ती ठेवताना घरातील जागा, पूजेची दिशा आणि उपलब्ध जागेचा विचार करून स्थापना करावी.
पर्यावरणपूरक मूर्तीला द्या प्राधान्य:- गणेशोत्सवात पर्यावरणाचे भान राखणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे शक्य असल्यास शाडू माती किंवा नैसर्गिक साहित्यापासून तयार केलेली मूर्ती निवडणे हा पर्यावरणपूरक पर्याय ठरू शकतो. रंगांमध्येही पर्यावरणास अनुकूल आणि नैसर्गिक रंगांना प्राधान्य देता येते.
लक्षात ठेवा:- गणपतीच्या मूर्तीची उंची, मुद्रा, सोंडेची दिशा, वाहन आणि स्थापनेची दिशा याबाबतच्या मान्यता धार्मिक श्रद्धा व वास्तुशास्त्रावर आधारित आहेत. वेगवेगळ्या कुटुंबांमध्ये आणि प्रदेशांमध्ये पूजेच्या पद्धती वेगळ्या असू शकतात. त्यामुळे आपल्या परंपरेनुसार पूजा करणे योग्य ठरेल.
हेही वाचा: Ganesh Chaturthi 2026: राशीनुसार घरी आणा गणपतीची मूर्ती; कोणत्या राशीसाठी लाल, हिरवा, गुलाबी अन् पिवळा रंग शुभ?
Disclaimer: या लेखात नमूद केलेले उपाय, फायदे, सल्ला आणि विधाने केवळ सामान्य माहितीसाठी आहेत. दैनिक जागरण या विशेष लेखातील मजकुराचे समर्थन करत नाही. या लेखातील माहिती विविध स्रोत, ज्योतिषी, पंचांग, प्रवचने, श्रद्धा, धार्मिक ग्रंथ आणि आख्यायिका यांमधून संकलित केली आहे. वाचकांना विनंती आहे की त्यांनी हा लेख अंतिम सत्य किंवा दावा मानू नये आणि स्वतःच्या विवेकबुद्धीचा वापर करावा. दैनिक जागरण अंधश्रद्धेच्या विरोधात आहे.
