धर्म डेस्क, नवी दिल्ली. मकर संक्रांतीची सकाळ, छतावरून उडणारे पतंग आणि स्वयंपाकघरातून येणारा गूळ आणि तीळांचा सुगंध - या भावनाच हृदयाला उत्साहाने भरून टाकतात. पण तुम्ही कधी विचार केला आहे का की एक लहान तीळ या भव्य उत्सवाचा केंद्रबिंदू कसा बनला? तुम्हाला हे जाणून आश्चर्य वाटेल की हे सामान्य बीज नाही, तर त्याचा इतिहास विश्वाच्या निर्मात्याच्या आणि सौर मंडळातील सर्वात शक्तिशाली ग्रहांच्या एका अनोख्या गाथेशी जोडलेला आहे.
तिळाच्या उत्पत्तीचा इतिहास
पौराणिक ग्रंथांमध्ये, विशेषतः पद्मपुराणात, तीळ कोणत्याही सामान्य वनस्पतीपासून उद्भवल्याचा उल्लेख आहे. आख्यायिकेनुसार, जेव्हा भगवान विष्णूच्या शरीरातून घामाचे थेंब जमिनीवर पडले तेव्हा ते काळे आणि पांढरे तीळ बनले. ते स्वतः भगवान विष्णूच्या एका अंशापासून उद्भवले असल्याने, शास्त्रे त्याला "अमृत" मानतात. म्हणूनच पूजा, हवन आणि पूर्वजांना अर्पण करण्यात तीळ सर्वात पवित्र पदार्थ म्हणून समाविष्ट केले जाते.
सूर्य आणि शनीचा कटुता दूर करणारा 'तीळ'
मकर संक्रांतीचा दिवस म्हणजे पिता (रवि) आणि पुत्र (शनि) यांच्या मिलनाचे प्रतीक आहे. पौराणिक कथेनुसार, सूर्य देव आणि त्यांचा मुलगा शनि यांच्यातील संबंध चांगले नव्हते. तथापि, जेव्हा सूर्य देव त्यांच्या मुलाच्या (मकर) घरात प्रवेश करणार होते, तेव्हा शनिदेवाने त्यांचे काळ्या तीळाने स्वागत केले.
शनिदेवाच्या या सेवेने प्रसन्न होऊन, सूर्यदेवाने वरदान दिले की जो कोणी मकर राशीच्या प्रवेशादरम्यान या दिवशी काळ्या तीळाने त्यांची आणि शनिदेवाची पूजा करेल, त्याच्या जीवनातील सर्व दुःख आणि "शनिदोष" दूर होतील. तेव्हापासून, नात्यांमधील कटुता दूर करण्यासाठी आणि शांती आणि आनंद मिळविण्यासाठी तीळ दान करणे आणि सेवन करणे आवश्यक मानले जाते.
पुण्य प्राप्तीचे सहा मार्ग
शास्त्रांमध्ये तिळाचे सहा विशेष उपयोग वर्णन केले आहेत, जे आचरणात आणल्यास व्यक्तीला शाश्वत पुण्य मिळते:
- तीळ स्नान: पाण्यात तीळ घालून स्नान करणे.
- तीळ उबटन: शरीरावर तिळाची पेस्ट लावणे.
- तीळ हवन: अग्नीत तीळ अर्पण करणे.
- तीळ तर्पण: पूर्वजांना तीळ मिसळलेले पाणी अर्पण करणे.
- तीळाचे पदार्थ: तीळापासून बनवलेले पदार्थ खाणे.
- तीळदान: गरजूंना तीळ दान करणे.
आरोग्य विज्ञान
धार्मिक महत्त्वासोबतच याला वैज्ञानिक आधार देखील आहे. संक्रांतीच्या वेळी ते अत्यंत थंड असते. तीळाचे बीज उष्णतेचे परिणाम देते आणि त्यात कॅल्शियम, लोह आणि ओमेगा-६ फॅटी अॅसिड भरपूर प्रमाणात असतात. गुळासोबत खाल्ल्यास ते उष्णता प्रदान करतात आणि आपली रोगप्रतिकारक शक्ती (Immunity) वाढवतात.
हेही वाचा: Makar Sankranti 2026: किंक्रांत म्हणजे काय? जाणून घ्या मकर संक्रांतीनंतर येणाऱ्या करिदिनाचे धार्मिक व सांस्कृतिक महत्त्व
Disclaimer: या लेखात नमूद केलेले उपाय, फायदे, सल्ला आणि विधाने केवळ सामान्य माहितीसाठी आहेत. जागरण न्यू मीडिया या फीचर लेखातील मजकुराचे समर्थन करत नाहीत. या लेखात असलेली माहिती विविध स्त्रोतांकडून, ज्योतिषी, पंचांग, उपदेश, श्रद्धा, धार्मिक ग्रंथ आणि दंतकथा यातून गोळा केली गेली आहे. वाचकांना विनंती आहे की त्यांनी लेखाला अंतिम सत्य किंवा दावा मानू नये आणि त्यांच्या विवेकबुद्धीचा वापर करावा. मराठी जागरण आणि जागरण न्यू मीडिया अंधश्रद्धेच्या विरोधात आहे.
