जेएनएन, मुंबई: मकर संक्रांतीनंतर येणारा दुसरा दिवस म्हणजे किंक्रांत. महाराष्ट्रासह देशातील काही भागांत या दिवसाला करिदिन असेही संबोधले जाते. संक्रांतीच्या उत्सवाचा समारोप मानला जाणारा हा दिवस धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक दृष्टिकोनातून विशेष महत्त्वाचा आहे. जरी मकर संक्रांतीइतका गाजावाजा या दिवशी नसला, तरी परंपरा, श्रद्धा आणि लोकविश्वास यांमुळे किंक्रांतला स्वतंत्र ओळख आहे.
मकर संक्रांतीच्या दिवशी सूर्य मकर राशीत प्रवेश करतो आणि उत्तरायणाची सुरुवात होते. हा खगोलशास्त्रीय बदल शुभ मानला जातो. संक्रांतीनंतरचा दुसरा दिवस म्हणजे किंक्रांत, जो संक्रांतीच्या उत्सवाचा शेवटचा टप्पा मानला जातो. या दिवशी अनेक ठिकाणी धार्मिक विधी, दानधर्म आणि विशिष्ट नियमांचे पालन केले जाते.
करिदिन का म्हणतात?
किंक्रांतला काही भागांत करिदिन असे का म्हटले जाते, यामागे वेगवेगळ्या लोककथा आणि समजुती आहेत. ग्रामीण भागात या दिवशी शेतीची अवजारे, बैल, नांगर यांची पूजा केली जाते. शेतकऱ्यांसाठी हा दिवस विशेष मानला जातो, कारण रब्बी पिकांच्या हंगामाशी हा काळ जोडलेला असतो. “करी” म्हणजे काम किंवा मेहनत – त्यामुळे वर्षभराच्या कष्टाचे प्रतीक म्हणून हा दिवस करिदिन म्हणून ओळखला जातो, अशीही एक समजूत आहे.
धार्मिक समजुती आणि नियम
किंक्रांतच्या दिवशी काही धार्मिक बंधने पाळली जातात. अनेक घरांमध्ये या दिवशी घरकाम टाळले जाते, झाडू मारणे, धुणे-भांडे करणे किंवा शिवणकाम न करण्याची प्रथा आहे. काही ठिकाणी हा दिवस अशुभ मानला जातो, त्यामुळे नवीन कामांची सुरुवात, प्रवास किंवा शुभकार्य टाळले जाते. मात्र, या समजुती प्रदेशानुसार बदलतात.
या दिवशी देवपूजा, उपवास किंवा साधी फलाहाराची परंपरा काही कुटुंबांत आढळते. संक्रांतीला दिलेले तिळगूळ, दानधर्म आणि सामाजिक सौहार्द किंक्रांतपर्यंत टिकवून ठेवण्यावर भर दिला जातो.
सामाजिक आणि सांस्कृतिक महत्व
मकर संक्रांती, भोगी आणि किंक्रांत हे तीन दिवस एकत्रितपणे सणाचे स्वरूप घेतात. भोगीला जुन्या वस्तूंचे दहन करून नवे स्वीकारण्याचा संदेश दिला जातो, संक्रांतीला आनंद, गोडवा आणि नातेसंबंध दृढ केले जातात, तर किंक्रांतला शांतता, संयम आणि समारोप यांचे प्रतीक मानले जाते.
ग्रामीण भागात या दिवशी लोक एकमेकांच्या घरी जातात, आप्तेष्टांची चौकशी करतात आणि सणानंतरची शांतता अनुभवतात. काही ठिकाणी महिलांकडून विशेष ओव्या, लोकगीते किंवा घरगुती विधी केले जातात.
आधुनिक जीवनशैलीमुळे किंक्रांतसारख्या पारंपरिक दिवसांकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन बदलत चालला आहे. शहरांमध्ये या दिवसाचे महत्त्व कमी झाल्याचे दिसते. मात्र, ग्रामीण महाराष्ट्रात आजही किंक्रांतची परंपरा जपली जाते. ज्येष्ठ नागरिकांकडून या दिवसाच्या कथा, नियम आणि समजुती नव्या पिढीपर्यंत पोहोचवल्या जात आहेत.
हेही वाचा: मकर संक्रांतीच्या दिवशी का उडवतात पतंग? प्रभू श्रीरामांशी काय आहे संबंध? वाचा सविस्तर…
