धर्म डेस्क, नवी दिल्ली: दरवर्षी अश्विन महिन्यात येणाऱ्या पौर्णिमेला 'कोजागिरी पौर्णिमा' (Kojagiri Purnima 2026) या नावाने ओळखले जाते. शरद ऋतूत येणाऱ्या या पौर्णिमेला शरद पौर्णिमा (Sharad Purnima 2026) या नावानेही ओळखले जाते. दरवर्षी नवरात्र आणि दसरा संपल्यानंतर काही दिवसांनी 'कोजागिरी पौर्णिमा' येते.

संपूर्ण भारतात ही पौर्णिमा लोक वेगवेगळ्या पद्धतीने साजरी करतात. तथापि, ही पौर्णिमा साजरी करण्यात एक समानता (मसाला दूध किंवा खीर) सर्वत्र पाहायला मिळते. महाराष्ट्रात कोजागिरी पौर्णिमेच्या निमित्ताने खिरीऐवजी चंद्राच्या चांदण्यात मसाला दूध ठेवले जाते. चला जाणून घेऊया यामागचे खरे कारण आणि धार्मिक महत्त्वाविषयी. 

कोजागिरी पौर्णिमेचे महत्त्व

या वर्षी कोजागिरी पौर्णिमा 25 ऑक्टोबर 2026, रविवारच्या दिवशी साजरी केली (Kojagiri Purnima 2026 Date) जाईल. हिंदू धर्मात या सणाला विशेष महत्त्व आहे. पौराणिक कथांनुसार, प्राचीन काळात या दिवशी अनेक महत्त्वाच्या घटना घडल्या होत्या. या दिवशी समुद्रमंथनातून देवी लक्ष्मी प्रकट झाली होती, म्हणूनच या दिवशी लक्ष्मीपूजनाचा नियम आहे.

अशीही एक अन्य कथा प्रचलित आहे की भगवान श्रीकृष्णाने वृंदावनात राधा आणि इतर गोपिकांसोबत रासलीला केली होती, ज्या कारणाने या दिवशी 'रसगर्बाही' देखील खेळली जाते.

कोजागिरी पौर्णिमेला मसाला दुधाची परंपरा

    महाराष्ट्रात कोजागिरी पौर्णिमेच्या दिवशी रात्रीच्या वेळी चंद्राच्या चांदण्यात मसाला दूध ठेवण्याची आणि नंतर पिण्याची परंपरा आहे. ही पौर्णिमा कोजागिरी पौर्णिमेला येते. या वेळी पावसाळा पूर्णपणे संपतो आणि हिवाळा सुरू होतो. हवामानात झालेल्या या बदलामुळे शरीराला जास्त ऊर्जेची गरज भासते. 

    ही ऊर्जा कॅल्शियमपासून मिळते, जे आपल्याला दुधातून प्राप्त होते. खूप पूर्वीपासूनच कोजागिरी पौर्णिमेला दूध किंवा दुधापासून बनवलेल्या पदार्थांचे सेवन करण्याची प्रथा राहिली आहे. याशिवाय दुधात सुका मेवा, वेलची पूड, दालचिनी आणि चारोळी देखील मिसळली जाते.

    मसाला दूध चंद्राखाली ठेवण्याचे कारण

    आयुर्वेदानुसार, चांदण्या रात्री दूध पिणे आपल्या शरीरासाठी आणि आरोग्यासाठी दोन्ही दृष्टिकोनातून फायदेशीर मानले जाते. असे मानले जाते की या दिवशी चंद्राचा प्रकाश अमृतासारखेच काम करतो, अशा वेळी उघड्या आकाशाखाली दूध किंवा दुधापासून बनवलेले पदार्थ ठेवल्याने त्यातही हे गुणधर्म येतात. म्हणूनच या दिवशी चांदण्याचा जास्त फायदा घेण्यासाठी दूध चांदण्यात ठेवले जाते आणि नंतर ते प्यायले जाते. 

    (अस्वीकरण: या लेखात सांगितलेले उपाय/लाभ/सल्ला आणि विधाने केवळ सामान्य माहितीसाठी आहेत. दैनिक जागरण येथे या लेखात लिहिलेल्या गोष्टींचे समर्थन करत नाही. या लेखात अंतर्भूत माहिती विविध माध्यमे/ज्योतिषी/पंचांग/प्रवचने/मान्यता/धर्मग्रंथ/दंतकथांमधून एकत्रित केली गेली आहे. वाचकांना विनंती आहे की लेखाला अंतिम सत्य किंवा दावा मानू नये आणि आपल्या विवेकबुद्धीचा वापर करावा. दैनिक जागरण अंधश्रद्धेच्या विरोधात आहे.)