नवी दिल्ली. दिवाळीच्या बरोबर 15 दिवसांनंतर देव देव दिवाळी कार्तिक महिन्याच्या पौर्णिमा तिथीच्या निमित्ताने साजरी केली जाते. या वर्षी देव दिवाळी 24 नोव्हेंबर 2026, मंगळवारच्या दिवशी साजरी केली जाईल. असे म्हटले जाते की देव दिवाळी देवतांपासून असते.
एक मान्यता अशीही आहे की, या दिवशी देवता पृथ्वीतलावर उतरून दिवे लावतात. असे यासाठी कारण असे मानले जाते की याच दिवशी देवतांनी त्रिपुरासुर नावाच्या राक्षसाला हरवले होते आणि याच आनंदात देवतांनी काशीमध्ये दिवे लावले होते.
या रात्री प्रत्येकाने आपल्या घरात दिवे लावले पाहिजेत. असे करण्यामागे धार्मिक आणि आध्यात्मिक महत्त्व दोन्ही आहेत.
देव दिवाळीचे धार्मिक महत्त्व
हिंदू धर्मात दिव्याला ज्ञान, प्रकाश आणि शुभतेचे प्रतीक मानले जाते आणि देव दिवाळीला देवतांची दिवाळी असेही म्हणतात. या खास निमित्ताने भगवान विश्वनाथ आणि माता गंगेची पूजा आणि आरतीचे खास महत्त्व आहे.
या दिवशी लोक पवित्र नद्यांमध्ये स्नान करून भगवान विष्णू आणि शिवजींची विधिवत पूजा केल्यानंतर दीपदानाची परंपरा निभावतात.
देव दिवाळीला दिवा लावण्याचे महत्त्व
कार्तिक पौर्णिमेला दिवे लावणे किंवा दीपदान करणे चांगुलपणा, ज्ञान, प्रकाश आणि सकारात्मक ऊर्जेशी जोडून पाहिले जाते. या दिवशी प्रत्येकाने आपल्या घरी रात्रीच्या वेळी किमान 5 दिवे तर लावलेच पाहिजेत.
यासाठी सर्वात आधी मुख्य दरवाजाच्या दोन्ही बाजूंना मोहरीच्या तेलाचा दिवा प्रज्वलित केला पाहिजे. असे मानले जाते की असे केल्याने घरावर वाईट नजर किंवा नकारात्मक ऊर्जेचा प्रभाव पडत नाही.
यानंतर दोन तुपाचे दिवे तुळशीजींजवळ आणि देवघरात लावले पाहिजेत. असे मानले जाते की या दोन्ही ठिकाणी दिवा लावल्याने घरात सुख-शांती आणि भरभराट टिकून राहते.
यानंतर पाचवा दिवा तिथे ठेवला पाहिजे, जिथे घरात पाणी ठेवतात. याव्यतिरिक्त घराजवळ पिंपळाचे झाड असेल तर तिथेही एक दिवा नक्की लावला पाहिजे. या सर्व दिव्यांना सूर्य मावळल्यानंतर संध्याकाळी लावले पाहिजे.
देव दिवाळीला काशीच्या 84 घाटांशी जोडलेली मान्यता
असे मानले जाते की, काशीचे 84 घाट 84 लाख योनींचे प्रतीक आहेत. अशात गंगा किनारी सुमारे 7 किलोमीटरच्या परिघात पसरलेले काशीचे हे घाट धार्मिक आणि सांस्कृतिक दृष्टिकोनातून अत्यंत खास मानले जातात. प्राचीन भारतात काशीचे नाव आनंदवन होते, नंतर तिचे नाव काशी आणि मग बनारस पडले.
हिंदू धार्मिक मान्यतांनुसार, वाराणसीचा संबंध वरुणा आणि असि नद्यांच्या मध्ये वसलेल्या क्षेत्राशी सांगितला जातो. याव्यतिरिक्त येथे वाहणारी गंगा उत्तरवाहिनी आहे. म्हणजेच या दिशेला गंगेचा प्रवाह उत्तर दिशेला वाहतो.
काशीच्या उत्तरवाहिनी गंगेच्या तीरावर वसलेल्या काशीमध्ये देव दिवाळीचा उत्सव देवतांच्या आगमनाचे आणि त्यांच्या स्वागताचे प्रतीक मानले जाते. हेच कारण आहे की येथील घाटांवर दीपदानाची परंपरा अत्यंत श्रद्धेने आणि अलौकिक पद्धतीने साजरी केली जाते.
हे ही वाचा -Dev Uthani Ekadashi 2026: भगवान विष्णूंना शंख-घंटा वाजवूनच का उठवतात? जाणून घ्या खास रहस्य
अस्वीकरण: या लेखात सांगितलेले उपाय/लाभ/सल्ला आणि विधाने केवळ सामान्य माहितीसाठी आहेत. दैनिक जागरण येथे या लेख फीचरमध्ये लिहिलेल्या गोष्टींचे समर्थन करत नाही. या लेखात समाविष्ट असलेली माहिती विविध माध्यमे/ज्योतिषी/पंचांग/प्रवचने/मान्यता/धर्मग्रंथ/दंतकथा यांतून संग्रहित केली गेली आहे. वाचकांना विनंती आहे की लेखाला अंतिम सत्य अथवा दावा मानू नये आणि आपल्या विवेकाचा वापर करावा. दैनिक जागरण अंधश्रद्धेच्या विरोधात आहे.
