नवी दिल्ली. भगवद्गीतेच्या सर्वात प्रमुख श्लोकांमध्ये कर्मण्येवाधिकारस्ते, यदा यदा ही धर्मस्य, वासांसि जीर्णानि, सर्वधर्मान्परित्यज्य आणि योगस्थः कुरु कर्माणि प्रमुख आहेत.
हे सर्व श्लोक निष्काम कर्म, आत्म्याची अमरता, ईश्वर शरणागती आणि समत्व भाव (समानता, समता, संतुलन किंवा मनाची स्थिर अवस्था) चे खरे ज्ञान प्रदान करतात. चला जाणून घेऊया भगवद्गीतेच्या 10 सर्वात महत्त्वाच्या श्लोकांबद्दल.
कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन। मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि॥ (भगवद्गीता 2.47)
अर्थात्- हा गीतेचा सर्वात प्रसिद्ध श्लोक आहे. भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की व्यक्तीने आपल्या कर्तव्यावर लक्ष केंद्रित केले पाहिजे, परिणामावर नाही. हा श्लोक कर्मयोगावर आधारित आहे. आद्य शंकराचार्यांनी या श्लोकात म्हटले आहे की, निष्काम कर्मच मोक्षाचा खरा मार्ग आहे.
यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत। अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम्॥
या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की जेव्हा-जेव्हा पृथ्वीवर अधर्म वाढतो, तेव्हा-तेव्हा भगवान स्वतः प्रकट होतात. पुढच्या श्लोकात ते सांगतात की, साधूंचे रक्षण, दुष्टांचा विनाश आणि धर्माच्या स्थापनेसाठी मी युगायुगात प्रकट होतो.
वासांसि जीर्णानि यथा विहाय नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि। तथा शरीराणि विहाय जीर्णानि अन्यानि संयाति नवानि देही॥
या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण सांगतात की, आत्म्याची अमरता समजून घेणे अत्यंत गरजेचे आहे. ज्याप्रमाणे आपण जुने कपडे बदलतो, तसेच आत्मा शरीर बदलते. मृत्यू शरीराचा होतो, आत्म्याचा नाही.
योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय। सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते॥
या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण सांगतात की, जीवनात यश मिळो किंवा अपयश, लाभ होवो किंवा हानी दोन्ही परिस्थितींमध्ये मनाला एकसारखे ठेवणे हाच खरा योग आहे.
सर्वधर्मान्परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज। अहं त्वा सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः॥
या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण सांगतात की, जेव्हा सर्व मार्गांनी भ्रम होतो, तेव्हा शेवटी फक्त भगवंताला समर्पित व्हा. हा निराशेचा संदेश नाही, तर परम विश्वासाचा संदेश आहे. जेव्हा मनुष्य आपल्या सर्व प्रयत्नांनी थकतो, तेव्हा ईश्वराचा आश्रयच सर्वात मोठा सहारा बनतो.
न जायते म्रियते वा कदाचिन् नायं भूत्वा भविता वा न भूयः। अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे॥
या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण सांगतात की, आत्मा कधी जन्म घेत नाही आणि कधी मरतही नाही. ना ही उत्पन्न होऊन पुन्हा होणार आहे. ही अजन्मा, नित्य, शाश्वत आणि पुरातन आहे. शरीर नष्ट झाल्यावरही ही मारली जात नाही.
बुद्धियुक्तो जहातीह उभे सुकृतदुष्कृते। तस्माद्योगाय युज्यस्व योगः कर्मसु कौशलम्॥
या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण सांगतात की, समबुद्धीने युक्त व्यक्ती पुण्य आणि पाप दोन्ही याच लोकात त्यागून देते. म्हणून तू योगाशी जोडला जा. योग कर्मात कुशलता आहे.
मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु। मामेवैष्यसि युक्त्वैवमात्मानं मत्परायणः॥
माझ्यात मन लावा, माझे भक्त बना, माझी पूजा करा, मला नमस्कार करा. याचप्रकारे माझ्यात लीन होऊन तू निश्चित रूपाने मला प्राप्त करून घेशील.
ध्यानेनात्मनि पश्यन्ति केचिदात्मानमात्मना। अन्ये सांख्येन योगेन कर्मयोगेन चापरे॥
या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण सांगतात की, ईश्वराला प्राप्त करण्याचे अनेक मार्ग (ध्यान, कर्म आणि ज्ञान) आहेत. कोणताही एक मार्ग दुसऱ्यापेक्षा श्रेष्ठ नाही, प्रत्येक व्यक्ती आपल्या स्वभावानुसार मार्ग निवडू शकते. ही गीतेच्या सर्वात उदार शिकवणींपैकी एक आहे.
श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात्। स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः॥
आपला धर्म गुणरहित असला तरी दुसऱ्याच्या चांगल्या प्रकारे आचरणात आणलेल्या धर्मापेक्षा श्रेष्ठ आहे. आपल्या धर्मात मरणेही कल्याणकारी आहे, दुसऱ्याचा धर्म भय देणारा आहे.
अस्वीकरण: या लेखात सांगितलेले उपाय/लाभ/सल्ले आणि कथन केवळ सामान्य माहितीसाठी आहेत. दैनिक जागरण येथे या लेख फिचरमध्ये लिहिलेल्या गोष्टींचे समर्थन करत नाही. या लेखात समाविष्ट माहिती विविध माध्यमे/ज्योतिषी/पंचांग/प्रवचने/मान्यता/धर्मग्रंथ/दंतकथांमधून संग्रहित केली गेली आहे. वाचकांना विनंती आहे की लेखाला अंतिम सत्य किंवा दावा मानू नये आणि आपल्या विवेकबुद्धीचा वापर करावा. दैनिक जागरण अंधश्रद्धेच्या विरोधात आहे.
