डिजिटल डेस्क, नवी दिल्ली. शनिवारपर्यंत, देशभरात मान्सूनच्या पावसात 43% तूट नोंदवली गेली आहे. पुढील महिन्यात मान्सून संपूर्ण देशाला व्यापणार असला तरी, भारतीय हवामान विभागाने (IMD) असा अंदाज वर्तवला आहे की, एल निनोचा प्रभाव आणि हिंद महासागर द्विध्रुवाच्या (IOD) तटस्थतेमुळे हा हंगाम एकूण 10% पेक्षा जास्त तुटीसह संपेल.
एल निनोचे परिणाम
सकारात्मक आयओडी सामान्यतः एल निनोचे परिणाम कमी करते, ज्यामुळे कधीकधी कमकुवत मान्सूनच्या वर्षांमध्येही सामान्य पाऊस पडतो. 2023 हे याचे एक उदाहरण आहे, जेव्हा तीव्र एल निनो असूनही सकारात्मक आयओडीमुळे देशात जवळपास सामान्य पाऊस पडला होता. तथापि, यावेळी आयओडी तटस्थ राहिला.
मिशन कपल्ड फोरकास्ट सिस्टम (MMCFS) च्या अंदाजानुसार, ही परिस्थिती संपूर्ण नैऋत्य मान्सून हंगामात कायम राहण्याची शक्यता आहे. तटस्थ IOD मान्सूनला बळकट किंवा कमकुवत करत नाही, ज्यामुळे एल निनोसारख्या इतर घटकांना अधिक प्रभावी होण्याची संधी मिळते.
भारतीय हवामान विभागाने (IMD) या मान्सून हंगामासाठी (जून-सप्टेंबर) 'सामान्यपेक्षा कमी' पावसाचा अंदाज आधीच वर्तवला आहे. तसेच, 10% पेक्षा जास्त पावसाची तूट येण्याची 60% शक्यता वर्तवली असून, त्यामुळे दुष्काळाची शक्यता निर्माण झाली आहे.
दिल्लीत उष्णतेची लाट
दिल्लीकर दमट उष्णतेच्या लाटेचा सामना करत आहेत. शनिवारी दुपारी 2:30 वाजता 'प्रत्यक्ष जाणवणारे' तापमान 51.3 अंश सेल्सिअसवर पोहोचले, जे या हंगामातील आतापर्यंतचे सर्वाधिक तापमान आहे. यापूर्वीचे सर्वाधिक तापमान 10 जून आणि 28 मे रोजी 48.2 अंश सेल्सिअस होते.
कमाल तापमान 41.3 अंश सेल्सिअस नोंदवले गेले, जे सामान्य तापमानापेक्षा चार अंशांनी जास्त होते. दुपारी 2:30 वाजता आर्द्रता 45% होती. हवामान विभागाच्या एका अधिकाऱ्याने सांगितले की, जास्त आर्द्रतेमुळे तापमान 50 अंश सेल्सिअसच्या वर गेले.
हेही वाचा - Maharashtra Weather Update: कोकण, मराठवाड्यातील शेतकऱ्यांची चिंता वाढली! विदर्भात जोरदार पावसाची शक्यता
महाराष्ट्रासह अनेक राज्यांमधील परिस्थिती चिंताजनक
1 जून ते 27 जून पर्यंतच्या आकडेवारीनुसार, अनेक राज्यांमध्ये लक्षणीय तुट नोंदवली गेली आहे. मेघालयात सर्वाधिक 82% तूट असून, त्याखालोखाल गुजरात (79%), मणिपूर (71%), छत्तीसगड (68%), झारखंड (66%), महाराष्ट्र (59%), उत्तर प्रदेश (56%), ओडिशा (52%) आणि बिहार (50%) यांचा क्रमांक लागतो.
मध्य प्रदेशात 41% पावसाची तूट आहे, जी चिंतेची बाब आहे, कारण हा प्रदेश मुख्य मान्सून क्षेत्रात येतो आणि येथील शेती मोठ्या प्रमाणावर पावसावर अवलंबून आहे. दक्षिण भारतात (आंध्र प्रदेश वगळून), कर्नाटक, केरळ, तामिळनाडू आणि तेलंगणा या राज्यांमध्ये मान्सून 2-3 आठवड्यांपूर्वीच दाखल झाला असूनही, पावसाची तूट 30% पेक्षा जास्त आहे.
तर आकडेवारीनुसार, मध्य भारतात सर्वाधिक 57% तूट असून, त्याखालोखाल ईशान्य आणि पूर्व भारतात 44%, दक्षिण द्वीपकल्पीय भारतात 30% आणि वायव्य भारतात 24% तूट आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, जर आयओडी (IOD) सकारात्मक नसेल, तर एल निनोचा प्रभाव आणखी वाढू शकतो, ज्यामुळे कृषी, जलस्रोत आणि एकूण अर्थव्यवस्थेवर परिणाम होण्याची शक्यता आहे.
