नवी दिल्ली. चक्रीवादळ 'अर्नब' 28 ऑक्टोबरच्या सकाळी यनमजवळ आंध्र प्रदेशच्या किनाऱ्यावर धडकण्याची शक्यता आहे. या वादळामुळे अनेक राज्यांमध्ये जोरदार वारे, मुसळधार पावसासोबतच पुराचाही अलर्ट आहे. भारतीय हवामानशास्त्र विभागाने (IMD) अंदाज वर्तवला आहे की जेव्हा हे वादळ बापटला आणि विशाखापट्टणम दरम्यान यनमजवळ किनारपट्टी ओलांडेल, तेव्हा वाऱ्याचा वेग 140 किमी प्रति तास पर्यंत असू शकतो.
चक्रीवादळ 'अर्नब'चा परिणाम आंध्र प्रदेश, ओडिशा, झारखंड, पश्चिम बंगाल आणि उत्तर प्रदेशमध्ये पाहायला मिळू शकतो. यामुळे हवामानविषयक इशारे जारी करण्यात आले आहेत आणि खबरदारीची पावले उचलली जात आहेत. या चक्रीवादळामुळे अनेक गाड्या रद्द आहेत. तर विमान प्रवासावरही परिणाम होऊ शकतो. परंतु यादरम्यान एक प्रश्न असा समोर येतो की शेवटी या चक्रीवादळचे नाव अर्नबच का आहे आणि शेवटी अशा वादळांचे नाव कसे ठेवले जाते, चला जाणून घेऊया..
चक्रीवादळाचे नाव 'अर्नब'च का ठेवले गेले?
या चक्रवाती वादळाचे नाव 'अर्नब' बांगलादेशने ठेवले आहे. हे नाव उत्तर हिंदी महासागरात येणाऱ्या उष्णकटिबंधीय चक्रवातांच्या (tropical cyclones) यादीत समाविष्ट आहे. याचा उच्चार 'ओरनाब' (Ornab) केला जातो. बंगालीमध्ये 'अर्नब'चा अर्थ 'समुद्र' किंवा 'महासागर' असा होतो.
कसे ठेवले जातात वादळांची नावे?
बंगालच्या उपसागरात आणि अरबी समुद्रात येणाऱ्या चक्रवातांची नावे 'जागतिक हवामानशास्त्र संघटना' (WMO) आणि 'आशिया आणि पॅसिफिकसाठी संयुक्त राष्ट्र आर्थिक आणि सामाजिक आयोग' (ESCAP) च्या 'उष्णकटिबंधीय चक्रवात पॅनेल'द्वारे ठरवली जातात. चक्रीवादळांच्या नावाची ही प्रणाली २००४ मध्ये सुरू झाली होती. जसजसे आणखी देश या पॅनेलशी जोडले गेले, तसतशी नावांच्या यादीचा विस्तार होत गेला. सध्याच्या यादीत 13 देश समाविष्ट आहेत. ही यादी एप्रिल 2020 मध्ये स्वीकारण्यात आली होती.
- बांगलादेश
- भारत
- इराण
- मालदीव
- म्यानमार
- ओमान
- पाकिस्तान
- कतार
- सौदी अरेबिया
- श्रीलंका
- थायलंड
- संयुक्त अरब अमिराती
- यमन
13 देशांनी चक्रवाती वादळांच्या यादीत 52 नावे समाविष्ट केली आहेत. ठरवलेल्या यादीनुसार, नावांचा वापर क्रमाने (कॉलमच्या हिशोबाने) केला जातो। प्रत्येक नावाचा वापर केवळ एकदाच होतो आणि नंतर त्या नावाला यादीत पुन्हा वापरले जात नाही.
IMD सुद्धा ठेवते चक्रवातांची नावे-
नवी दिल्ली स्थित 'प्रादेशिक विशेष हवामानशास्त्र केंद्र' (RSMC), ज्याचे संचालन IMD करते - बंगालच्या उपसागरात आणि अरबी समुद्रात तयार होणाऱ्या त्या चक्रवातांची नावे ठेवण्यासाठी जबाबदार आहे, जे एका विशिष्ट तीव्रतेपर्यंत पोहोचतात. वादळांची नावे ठेवल्याने हवामानशास्त्र एजन्सी, सरकारे, आपत्ती व्यवस्थापन प्राधिकरणे आणि आम जनतेला वेगवेगळ्या हवामान प्रणालींची ओळख पटवण्यात आणि त्यांच्याशी संबंधित इशारांना सहजतेने समजून घेण्यात आणि शेअर करण्यात मदत मिळते.
आंध्र प्रदेशच्या किनाऱ्यावर धडकणार वादळ-
चक्रीवादळ 'अर्नब' मंगळवारी सकाळी बंगालच्या उपसागराच्या पश्चिम-मध्य भागात केंद्रित होते. किनाऱ्याकडे वळण्यापूर्वी हे पश्चिम-उत्तर-पश्चिम दिशेने पुढे सरकत आहे. आंध्र प्रदेश राज्य आपत्ती व्यवस्थापन प्राधिकरनाने (APSDMA) श्रीकाकुलमसह उत्तर किनारी जिल्ह्यांमध्ये मुसळधार पावसाचा इशारा दिला आहे, तर किनारी भागातील काही भागांत जोरदार वारे आधीपासूनच अनुभवले जात आहेत. अधिकाऱ्यांनी 16 जिल्ह्यांची ओळख पटवली आहे, जे संभाव्यपणे प्रभावित होऊ शकतात. या जिल्ह्यांमध्ये 2,460 महसूल गावे आणि 92 शहरी भाग समाविष्ट आहेत.
चक्रीवादळाचा सामना करण्यासाठी भारताची तयारी -
राज्य आपत्ती व्यवस्थापन प्राधिकरनानुसार, 1,763 चक्रवात निवारा स्थळे (सायक्लॉन शेल्टर) तयार करण्यात आली आहेत. 2,907 कंट्रोल रूम बनवले गेले आहेत आणि 3,185 नोडल अधिकाऱ्यांना तैनात केले गेले आहे. याशिवाय, 11 अधिक धोका असलेल्या जिल्ह्यांमध्ये राष्ट्रीय आणि राज्य आपत्ती प्रतिसाद पथकांनाही तैनात केले गेले आहे. अधिकाऱ्यांनी समुद्रकिनाऱ्यांवर लोकांच्या जाण्यावर बंदी घातली आहे आणि किनारी रस्त्यांवरील रहदारीबाबत निर्बंधांची घोषणा केली आहे. मासेमारी करणाऱ्या बोटींना बंदरांवर सुरक्षित उभे करण्यात आले आहे. APSDMA नुसार, अशा 30,043 बोटींना सुरक्षित ठिकाणी नांगर टाकण्यात आला आहे.
