जेएनएन, पुणे. देशातील मान्सूनच्या प्रवासाबाबत हवामान अंदाज मॉडेलमधून महत्त्वाचे संकेत मिळत आहेत. सध्या संपूर्ण भारतीय उपखंडात ढगांचे मोठ्या प्रमाणात आवरण पसरले असून विविध भागांत सक्रिय हवामान प्रणालींचा प्रभाव दिसून येत आहे. या हवामानाचा प्रभाव महाराष्ट्रावर ही दिसून येत आहे. राज्यात अनेक ठिकाणी पाऊस न पडल्याने पिकाचे मोठे नुकसान होत आहे. दरम्यान काही दिवसांत पावसाचा पट्टा दक्षिणेकडे सरकण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात येत आहे. सप्टेंबरच्या मध्यापासून उत्तरेकडील भागातील पावसाचा जोर कमी होऊन मान्सूनचा हा टप्पा तुलनेने सौम्य होऊ शकतो, असा अंदाज हवामान मॉडेलमधून व्यक्त करण्यात आला आहे.

महाराष्ट्रासाठी काय परिणाम? 

महाराष्ट्रातही सप्टेंबर महिन्यातील पावसाची परिस्थिती महत्त्वाची ठरणार आहे. राज्यातील अनेक भाग शेतीसाठी सप्टेंबरमधील पावसावर अवलंबून असतात. विशेषतः खरीप पिकांच्या वाढीसाठी या काळातील पाऊस महत्त्वाचा असतो. 

पावसाचा पट्टा दक्षिणेकडे सरकल्यास राज्यातील विविध विभागांमध्ये पावसाचे वितरण बदलू शकते. काही भागांत पाऊस सक्रिय राहण्याची शक्यता असताना, काही भागांत पावसाचा खंड जाणवू शकतो. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी स्थानिक हवामान अंदाजानुसार शेतीचे नियोजन करण्याची गरज आहे. 

सध्या वातावरणात अनेक हवामान प्रणाली सक्रिय असल्यामुळे देशातील विविध भागांत ढगाळ वातावरण आणि पावसासाठी पोषक परिस्थिती निर्माण झाली आहे. मात्र, मान्सूनच्या पुढील टप्प्यात हवामानातील बदल अधिक स्पष्टपणे जाणवण्याची शक्यता आहे.यामुळे राज्यात पाऊसाची वाट पाहत आहे.  

पावसाचा पट्टा दक्षिणेकडे सरकण्याचे संकेत 

    हवामान अंदाज मॉडेलनुसार, सप्टेंबरच्या मध्यापासून पावसाच्या वितरणामध्ये बदल होण्याची शक्यता आहे. उत्तरेकडील राज्यांमध्ये सध्या असलेली पावसाची सक्रियता कमी होऊ शकते आणि पावसाचा प्रमुख पट्टा हळूहळू दक्षिणेकडील भागांकडे सरकू शकतो. 

    यामुळे उत्तर भारतातील काही भागांत पावसाचा जोर कमी होण्याची शक्यता असून, दक्षिण आणि मध्य भारतातील काही भागांत हवामानातील हालचाली अधिक सक्रिय राहू शकतात. मात्र, स्थानिक हवामान प्रणाली आणि कमी दाबाच्या क्षेत्रांमुळे काही ठिकाणी मुसळधार पावसाच्या घटना घडू शकतात. 

    संपूर्ण उपखंडावर ढगांचे आवरण 

    सध्या भारतीय उपखंडातील मोठ्या भूभागावर ढगांचे आवरण दिसून येत आहे. वातावरणात आर्द्रतेचे प्रमाण वाढले असून विविध हवामान प्रणाली सक्रिय असल्याने अनेक भागांत पावसासाठी पोषक वातावरण निर्माण झाले आहे. 

    हवामानातील या बदलांमुळे काही ठिकाणी मध्यम ते जोरदार पाऊस पडत आहे, तर काही भागांत ढगाळ वातावरण कायम आहे. आगामी दिवसांत या प्रणालींची दिशा आणि तीव्रता यावर पावसाचे वितरण अवलंबून राहणार आहे.

    सक्रिय हवामान प्रणालींमुळे बदलते चित्र

    सध्या वातावरणात सक्रिय असलेल्या विविध हवामान प्रणाली मान्सूनच्या हालचालींवर परिणाम करत आहेत. कमी दाबाचे क्षेत्र, हवेतील आर्द्रता आणि इतर वातावरणीय घटकांमुळे देशातील पावसाचे चित्र सतत बदलत आहे. 

    यामुळे एका भागात मुसळधार पाऊस पडत असताना दुसऱ्या भागात पावसाचा जोर कमी असल्याचे चित्र दिसू शकते. हवामान तज्ज्ञांच्या मते, सप्टेंबर हा मान्सूनच्या संक्रमणाचा महत्त्वाचा कालावधी असल्याने पावसाच्या वितरणात मोठे बदल होणे स्वाभाविक आहे. 

    अल निनोचा प्रभाव वाढण्याची भीती 

    दरम्यान, दुसरीकडे अल निनोच्या प्रभावाबाबतही चिंता व्यक्त करण्यात येत आहे. प्रशांत महासागरातील समुद्राच्या पृष्ठभागावरील तापमानातील बदलांचा परिणाम जागतिक हवामानावर होतो. अल निनोची स्थिती प्रभावी झाल्यास त्याचा भारतीय मान्सूनवरही परिणाम होण्याची शक्यता असते. 

    अल निनोचा प्रभाव वाढल्यास मान्सूनची सक्रियता कमी होऊ शकते आणि काही भागांत पावसाचे प्रमाण घटण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. त्यामुळे सप्टेंबरच्या उर्वरित कालावधीत मान्सूनची स्थिती कशी राहते, याकडे हवामान विभागासह शेतकरी आणि सर्वसामान्यांचे लक्ष लागले आहे. 

    पुढील काही दिवस महत्त्वाचे 

    सप्टेंबरच्या मध्यापासून मान्सूनच्या हालचालींमध्ये बदल होण्याची शक्यता असल्याने पुढील काही दिवस हवामानाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहेत. सक्रिय हवामान प्रणाली, पावसाचा दक्षिणेकडे सरकणारा पट्टा आणि अल निनोचा संभाव्य प्रभाव या सर्व घटकांमुळे मान्सूनचे पुढील चित्र ठरणार आहे.