मुंबई. Mumbai Ganeshotsav 2026: वडाळा येथील मुंबईचे जीएसबी सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ 12 दिवसांच्या गणेशोत्सव 2026 उत्सवादरम्यान हजारो भक्तांनी त्यांच्या पारंपरिक महाप्रसादाचा आस्वाद घेण्याची अपेक्षा करत आहे. महाराष्ट्र अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) सणांमधील अन्न-सुरक्षा तपासणीचा विस्तार सामूहिक मेजवानी, भंडारे आणि महाप्रसादांपर्यंत केल्याने, मंडळ त्यांचे प्रस्थापित स्वच्छता आणि अन्न-सुरक्षा नियमावली (प्रोटोकॉल) सुरू ठेवत असल्याचे सांगते.
गुरुवारी मिड-डे डॉट कॉमशी बोलताना, जीएसबी सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळाचे(GSB Ganpati Mahaprasad) अध्यक्ष अनंत पै यांनी सांगितले की मंडळ दरवर्षी महाप्रसाद तयार करण्यासाठी कर्नाटकातून विशेष आचाऱ्यांना आणते.
आम्ही दरवर्षी कर्नाटकातून विशेष आचारी (स्वयंपाकी) आणतो. ते आमच्या विनंतीवरून १२ दिवस चालणाऱ्या सामूहिक मेजवानीसाठी स्वयंपाक करायला येतात, आणि आमचे स्वयंसेवक महाप्रसादासाठी येणाऱ्या भक्तांना अन्न वाढतात, असे पै म्हणाले.
“वर्षानुवर्षे, आम्ही एफडीएच्या (FDA) नियमांनुसार अन्न शिजवत आहोत, मग ती स्वच्छता असो वा अन्नाची गुणवत्ता असो, त्यांनी पुढे सांगितले.
जीएसबी वडाळा एफडीएला (FDA) सहकार्य करण्यास तयार
महाराष्ट्र एफडीएने सण आणि धार्मिक प्रसंगांच्या आसपास अन्न-सुरक्षा तपासणी मजबूत करण्यासाठी 'फेस्टिव्हल एन्फोर्समेंट कॅलेंडर' सुरू केले आहे. या उपक्रमामुळे महाप्रसाद, भंडारा, लंगर आणि अन्नछत्र यांसारख्या सामूहिक भोजन कार्यक्रमांनाही अन्न-सुरक्षेच्या मोठ्या तपासणीच्या कक्षेत आणले आहे.
अधिकाऱ्यांनी तपासणी केल्यास जीएसबी मंडळ एफडीएला अन्नाचे नमुने देईल का, असे विचारले असता पै म्हणाले की मंडळ सहकार्य करेल.
“एफडीएला कधीही आमचे शिजवलेले नमुने किंवा अन्नाचे नमुने घ्यायचे असल्यास, आम्ही नक्कीच नियमांचे पालन करू आणि जेव्हा गरज असेल तेव्हा आमचे नमुने एफडीएला देऊ. हा अजिबात विषय नाही,” पै म्हणाले.
पै यांनी सांगितले की मंडळाने वर्षानुवर्षे अन्न तयार करण्याची एक निश्चित प्रणाली पाळली आहे, तर नवीन नियम किंवा प्रक्रियेतील सुधारणांमुळे आवश्यक असेल तेव्हा बदल केले आहेत.
“जीएसबी गणेशोत्सवाची पद्धत खूप पारंपरिक आणि स्पष्टपणे परिभाषित केली गेली आहे. आम्ही कधीही कशावरही तडजोड करत नाही. सुधारणेच्या भागावर, नवीन कायदे आल्यास, गरज पडल्यास आम्ही खूप नवीन गोष्टी समाविष्ट करतो आणि काही प्रक्रिया बदलत राहतो. अन्यथा, सर्व नियमावली (प्रोटोकॉल) नेहमी सेट असतात आणि आता अनेक वर्षांपासून तपासल्या गेल्या आहेत, आणि आम्ही त्याबद्दल आनंदी आहोत. आम्ही तीच नियमावली वापरणे सुरू ठेवतो,” ते म्हणाले.
“आम्ही जनतेच्या हितासाठी लागू केलेल्या नियमांचा पूर्ण आदर करतो आणि त्यांना पाठिंबा देतो. योग्य भावनेने आणि चांगल्या हेतूने अशा आदेशांचा स्वीकार आणि अंमलबजावणी करण्यासाठी प्रत्येक प्रयत्न केला जातो. मंडळात स्वयंसेवकांद्वारे भक्तांना अन्न वाढले जाते. हे स्वयंसेवक उच्चशिक्षित आणि यशस्वी व्यावसायिक आहेत जे हजारो भक्तांना अन्न वाढण्यासाठी आपला वेळ निस्वार्थपणे समर्पित करतात. गणपतीची सेवा करण्यासाठी आणि गणेशोत्सवादरम्यान आमच्या मंडळासाठी काम करण्यासाठी अनेक डॉक्टर आणि अभियंते स्वयंसेवक म्हणून येतात,” पै यांनी पुढे सांगितले.
जीएसबी वडाळाच्या महाप्रसाद मेनूमध्ये काय आहे?
जीएसबी वडाळा येथील महाप्रसाद मेनू मुख्यत्वे पारंपरिक राहिला आहे, ज्यामध्ये दक्षिण भारतीय पदार्थ सामूहिक मेजवानीचा मुख्य आधार आहेत.
“जीएसबीचा मेनू खूप पारंपरिक आणि साधा आहे. तेथे टिपिकल दक्षिण भारतीय अन्न असेल. आमच्याकडे वरण भात आणि रसम, दोन प्रकारच्या भाजीची भाजी आहे. तो मेनू तोच आहे, पण वापरल्या जाणाऱ्या भाज्या दिवसांनुसार बदलल्या जाऊ शकतात. सर्व दिवशी तीच भाजी वाढली जाणार नाही. त्याबाबतीत आमच्याकडे विविधता असेल, असे पै म्हणाले.
नाश्त्याच्या मेनूमध्ये इडली, वडा, सांबार, चटणी आणि डोसा यांसारख्या दक्षिण भारतीय आवडत्या पदार्थांचा समावेश आहे, जे मंडपाला भेट देणाऱ्या भक्तांना वाढले जातात.
दररोज 22,000-25,000 भक्तांना महाप्रसाद वाढला जातो
महाप्रसाद उपक्रमाचे प्रमाण मोठे आहे. पै यांनी सांगितले की उत्सवादरम्यान दररोज सुमारे 22,000 ते 25,000 भक्त मंडळात जेवतात.
मंडळ नाश्ता, दुपारचे जेवण आणि रात्रीच्या जेवणासाठी 24 तास अन्न तयार करते, ज्यामध्ये एवढ्या मोठ्या सामूहिक मेजवानीच्या तयारीसाठी सुमारे 60 ते 70 आचारी समाविष्ट असतात.
“दररोज 22 ते 25 हजार लोक आमचा प्रसाद खाण्यासाठी येतात आणि आम्ही या सर्व लोकांसाठी 24 तास अन्न तयार करतो. आम्ही नाश्ता, दुपारचे जेवण आणि रात्रीचे जेवण तयार करतो, ज्यासाठी एवढी मोठी सामूहिक मेजवानी तयार करण्यासाठी 60-70 आचाऱ्यांची गरज असते. आमचे सर्व आचारी अन्न सुरक्षेच्या नियमांचे पालन करतात,” पै म्हणाले. त्यानंतर मंडळात स्वयंसेवकांद्वारे भक्तांना अन्न वाढले जाते.
महाप्रसादाच्या आवडत्या पदार्थांमध्ये पायसम, अळू वडी, मूग गाशी
महाप्रसाद मेनूमध्ये पारंपरिक दक्षिण भारतीय पदार्थांची श्रेणी असली तरी, पै म्हणाले की पायसम आणि केशरभात हे समुदायाच्या आवडीच्या पदार्थांमध्ये कायम आहेत.
"पायसम आणि केशरभात हे काही गोड पदार्थ आहेत जे लोकांना आवडतात आणि पसंत करतात, आणि ते आमच्या समुदायाचे वैशिष्ट्य आहेत," ते म्हणाले.
इतर लोकप्रिय पदार्थांमध्ये अळू वडी आणि मूग गाशी (मोड आलेले मूग, नारळावर आधारित रस्सा) यांचा समावेश आहे.
ही साधी भाजी नाही; ती तयार करण्यासाठी खूप वेळ आणि मेहनत लागते. म्हणूनच आम्ही ती रोज तयार करत नाही. गणेशोत्सवाच्या दिवसांत आम्ही ती फक्त दोन किंवा तीन वेळाच बनवतो," पै म्हणाले.
एफडीएने सणाच्या अन्नावरील तपासणी वाढवली
जीएसबी वडाळाची ही तयारी अशा वेळी झाली आहे जेव्हा महाराष्ट्र एफडीएने सणांदरम्यान अन्न सुरक्षेवरील लक्ष केंद्रित केले आहे. त्याचे 'फेस्टिव्हल एन्फोर्समेंट कॅलेंडर' उच्च-जोखमीचे खाद्यपदार्थ, संभाव्य भेसळ करणारे घटक आणि विविध सण आणि धार्मिक प्रसंगांमध्ये गोळा केले जाऊ शकणारे नमुन्यांचे प्रकार ओळखते.
एफडीएने व्यावसायिक अन्न आस्थापनांच्या पलीकडे जाऊन महाप्रसाद आणि भंडारा यांसारख्या सामूहिक भोजन कार्यक्रमांचा समावेश करण्यासाठी आपले लक्ष केंद्रित केले आहे.
धार्मिक आणि समुदाय अन्न आस्थापनांमध्ये अन्न-सुरक्षा पद्धतींच्या वाढत्या तपासणीच्या पार्श्वभूमीवर हे पाऊल उचलले गेले आहे. 8 सप्टेंबर रोजी, एफडीएने जुहू येथील इस्कॉन (ISKCON) परिसरात चालणाऱ्या तीन अन्न आस्थापनांचे परवाने निलंबित केले, कारण तपासणीदरम्यान अन्न-सुरक्षा आणि स्वच्छतेच्या आवश्यकतांचे गंभीर उल्लंघन झाल्याचे आढळले होते.
या कारवाईने भक्तांना सेवा पुरवणाऱ्या आस्थापना आणि मोठ्या प्रमाणावर अन्न वाढणाऱ्या उपक्रमांमध्ये अन्न-सुरक्षेच्या पालनाचे महत्त्व अधोरेखित केले आहे.
गणेशोत्सवादरम्यान दररोज हजारो भक्तांना सेवा देणाऱ्या जीएसबी वडाळासाठी, मंडळ सांगते की त्यांच्या पारंपरिक अन्न शिजवण्याच्या नियमावली (प्रोटोकॉल) कायम आहेत, तर एफडीएला सहकार्य करण्यास आणि जिथे गरज असेल तिथे बदल करण्यास ते तयार आहेत.
