मुंबई. कोकणातील कृषी आणि मत्स्य व्यवसायाला चालना देण्यासाठी कोकण रेल्वेने महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले आहे. रत्नागिरी येथे दोन हजार टन क्षमतेचे आधुनिक शीतगृह उभारण्यात येणार असून, यामुळे हापूस आंबा, मासळी, फळे आणि इतर नाशवंत कृषी उत्पादनांच्या साठवणुकीसह वाहतुकीला मोठी मदत मिळणार आहे. कोकण रेल्वे आणि केंद्रीय वखार महामंडळ (Central Warehousing Corporation) यांच्यात यासंदर्भात सामंजस्य करार झाला आहे. या प्रकल्पामुळे कोकणातील शेतकरी, मच्छीमार, व्यापारी आणि कृषी उत्पादनांची वाहतूक करणाऱ्या व्यावसायिकांना मोठा लाभ मिळण्याची अपेक्षा आहे. कोल्हापूर, सातारा आणि सांगली या पश्चिम महाराष्ट्रातील जिल्ह्यांमधील फळ उत्पादकांनाही या सुविधेचा उपयोग होऊ शकतो.

रत्नागिरीत दोन हजार टन क्षमतेचे शीतगृह

कोकण रेल्वेच्या मालवाहतूक केंद्राशी संलग्न असलेला हा शीतसाठवणूक प्रकल्प आधुनिक सुविधांनी युक्त असणार आहे . प्रकल्पासाठी आवश्यक जागा कोकण रेल्वे उपलब्ध करून देणार असून, बांधकामासाठीची गुंतवणूक केंद्रीय वखार महामंडळ करणार आहे. महसूल वाटपाच्या तत्त्वावर हा प्रकल्प उभारण्यात येणार आहे. करारानुसार, पुढील दीड वर्षात ही सुविधा कार्यान्वित करण्याचे नियोजन आहे.

या शीतगृहामध्ये वेगवेगळ्या तापमानांवर माल साठवण्यासाठी स्वतंत्र कक्ष असतील. त्यामध्ये उणे 21 अंश सेल्सिअस ते 4 अंश सेल्सिअस तापमानात साठवणूक करता येईल. त्यामुळे मासळी, गोठवलेले मांस, दूध, बटर, आंब्याचा गर आणि विविध फळांसारख्या उत्पादनांसाठी आवश्यक तापमान राखणे शक्य होईल. फळांची प्रतवारी, पॅकिंग आणि साठवणुकीसह रेफ्रिजरेटेड कंटेनरच्या वापरासाठीही सुविधा विकसित करण्याची योजना आहे.

हापूस आंबा आणि मासळी उत्पादकांना दिलासा

कोकणातील हापूस आंब्याला देशांतर्गत तसेच परदेशातील बाजारपेठांमध्ये मागणी आहे. मात्र, आंब्याचा हंगाम मर्यादित असल्याने उत्पादनाची योग्य साठवणूक आणि वेळेत वाहतूक करणे उत्पादकांसाठी महत्त्वाचे ठरते. त्याचप्रमाणे मासळी, काजू प्रक्रिया उद्योगाशी संबंधित उत्पादने आणि इतर नाशवंत मालाची गुणवत्ता टिकवणेही आवश्यक असते.

    सध्या साठवणुकीच्या पुरेशा सुविधा उपलब्ध नसल्यास शेतकरी आणि व्यापाऱ्यांना मालाची विक्री कमी वेळेत करावी लागू शकते. काही परिस्थितींमध्ये माल खराब होण्याचा धोका वाढतो. आधुनिक शीतगृहामुळे योग्य तापमानात माल साठवून मागणीनुसार बाजारपेठेत पाठवण्याचा पर्याय उपलब्ध होईल. त्यामुळे वाहतुकीदरम्यान होणारे नुकसान कमी करण्यास आणि उत्पादनाची गुणवत्ता टिकवण्यास मदत होऊ शकते.

    मात्र, शीतगृह उभारल्यानेच शेतमालाला हमखास जास्त भाव मिळेल असे नाही. त्यासाठी बाजारपेठांशी थेट संपर्क, वाहतुकीचे स्पर्धात्मक दर, निर्यात प्रक्रिया आणि शेतकरी उत्पादक कंपन्यांचा सहभागही महत्त्वाचा ठरणार आहे.

    कोल्हापूर, सातारा, सांगलीतील शेतमालालाही संधी

    या प्रकल्पाचा लाभ केवळ कोकणापुरता मर्यादित राहणार नाही. कोल्हापूर, सातारा आणि सांगली जिल्ह्यांमध्ये डाळिंब, द्राक्षे आणि अन्य कृषी उत्पादनांचे उत्पादन होते. या मालाला योग्य तापमानात साठवणूक आणि रेल्वेमार्गे वाहतुकीची जोड मिळाल्यास मोठ्या व्यापारी केंद्रांपर्यंत पोहोचण्याचे पर्याय वाढू शकतात.

    कोकण रेल्वेचे मालवाहतूक जाळे विस्तारण्याची योजना

    रत्नागिरीतील शीतगृह हा कोकण रेल्वेच्या व्यापक मालवाहतूक विकास योजनेचा एक भाग आहे. रत्नागिरीत कंटेनर हाताळणीच्या सुविधा विकसित करण्याबरोबरच खेड, चिपळूण, रत्नागिरी आणि झाराप येथे गोदामे उभारण्याचे नियोजन आहे. वेर्णा, इंदापूर आणि रत्नागिरी येथे धान्य साठवणुकीसाठी सायलो सुविधांच्या विकासाचाही समावेश आहे.

    याशिवाय, खेड, चिपळूण, सिंधुदुर्ग, कुडाळ, झाराप, मुरुडेश्वर आणि मानकी या ठिकाणीही शीतसाखळीशी संबंधित सुविधा विकसित करण्याची योजना असल्याची माहिती समोर आली आहे. या विस्तारामुळे भविष्यात कृषी उत्पादनांचे संकलन, साठवणूक आणि रेल्वेमार्गे वाहतूक अधिक सुलभ करण्याचा प्रयत्न आहे.