लाइफस्टाइल डेस्क, नवी दिल्ली. 8 ऑगस्ट, 1942 रोजी भारत छोडो आंदोलनाला सुरुवात झाली. ब्रिटिशांनी महात्मा गांधी, सरदार पटेल आणि जवाहरलाल नेहरू यांच्यासह सर्व प्रमुख नेत्यांना अटक करून हे आंदोलन दडपण्याचा प्रयत्न केला, परंतु स्वातंत्र्याची आग आधीच पसरली होती.
त्या वेळी, ब्रिटिश अधिकाऱ्यांनी वृत्तपत्रे आणि भाषणांसहित संवादाच्या सर्व साधनांवर संपूर्ण बंदी घातली होती. असे असूनही, काही स्वातंत्र्यसैनिक हार मानायला तयार नव्हते आणि उषा मेहता त्यापैकीच एक होत्या. त्यांनी गुप्त रेडिओद्वारे संपूर्ण भारतात बातम्या प्रसारित केल्या.
गुप्त रेडिओ स्टेशनची सुरुवात कशी झाली?
आंदोलनाचे सर्व प्रमुख नेते तुरुंगात असताना, काँग्रेसचे काही छोटे नेते तळागाळाच्या पातळीवर काम करत होते. बापूंच्या अटकेमुळे त्यांचा उत्साह कमी झाला नाही; त्या सर्वांनी मुंबईच्या गोवालिया टँक मैदानावर तिरंगा फडकवून आंदोलनाचा आवाज बनण्याचा सर्वतोपरी प्रयत्न केला.
या काळात, काहीही झाले तरी चळवळ अविचल राहिली पाहिजे, असे ठरवण्यात आले. सुरुवातीला वृत्तपत्र प्रकाशित करण्याची कल्पना होती, परंतु ते प्रत्येक घरापर्यंत गुप्तपणे पोहोचवणे अशक्य होते. त्यामुळे वृत्तपत्राची कल्पना सोडून देण्यात आली आणि रेडिओ स्टेशन सुरू करण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला. उषा मेहता पुढे आल्या कारण त्यांना रेडिओची उत्तम जाण होती.
उषा मेहता यांच्यासोबत इतर लढवय्येही यात सामील होते.
या बैठकीत असे ठरले की, उषा मेहता, बाबूभाई ठक्कर, विठ्ठलदास झावेरी आणि नरिमन अब्रबाद प्रिंटर यांच्यासोबत गुप्त रेडिओ स्टेशन्स चालवतील. त्या सर्वांना रेडिओचे प्रशिक्षण होते. नरिमन अब्रबाद प्रिंटर इंग्लंडहून रेडिओ तंत्रज्ञान घेऊन परतले होते, तर उषा मेहता यांची गुप्त रेडिओ सेवेच्या निवेदिका म्हणून नियुक्ती करण्यात आली.
जुन्या ट्रान्समीटरपासून बनवलेले रेडिओ
शिकागो रेडिओचे मालक नानका मोटवानी यांनी या प्रयत्नात महत्त्वाची भूमिका बजावली. त्यांनी तात्पुरती प्रसारण साधने उपलब्ध करून दिली. अशाप्रकारे, जुना ट्रान्समीटर काढून टाकल्याने, रेडिओ आता कार्यान्वित झाला होता. आता लोकांपर्यंत आवाज पोहोचवण्याची वेळ आली होती.
पहिले प्रसारण उषा मेहता यांच्या आवाजात झाले.
जरी या रेडिओ स्टेशनची स्थापना 14 ऑगस्ट 1942 रोजी झाली असली तरी, त्याचे पहिले प्रसारण 27 ऑगस्ट 1942 रोजी उषा मेहता यांनी स्वतःच्या आवाजात केले. त्यांचे शब्द होते, "ही काँग्रेस रेडिओची सेवा आहे, जी भारतातून कुठूनतरी 42.34 मीटरवर प्रसारित होत आहे."
बापू आणि डॉक्टर. राम मनोहर लोहिया, अच्युतराव पटवर्धन आणि पुरुषोत्तम यांच्यासह काँग्रेसचे सर्व प्रमुख नेते या मोहिमेत सामील झाले. दुर्दैवाने, 12 नोव्हेंबर 1942 रोजी उषा मेहता आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांना ब्रिटिशांनी अटक केली. इतिहासात नोंद आहे की, हे रेडिओ स्टेशन कसे चालवले जात होते हे निश्चित करण्यासाठी ब्रिटिशांनी जवळपास सहा महिने तपास केला.
हेही वाचा: Indian National Symbols: तिरंगा, राष्ट्रगीत ते राष्ट्रीय चिन्ह... स्वातंत्र्यानंतर भारताच्या राष्ट्रीय प्रतीकांमध्ये झाले ‘हे’ बदल, जाणून घ्या
हेही वाचा: Maharashtra Freedom Fighters: गोळ्या झेलल्या, पण तिरंगा खाली पडू दिला नाही; वाचा महाराष्ट्राच्या वीरांची प्रेरणादायी गाथा
