नवी दिल्ली. आपल्या खाण्यात अशा अनेक गोष्टी वापरल्या जातात, ज्या केवळ खाण्याची चवच वाढवत नाहीत, तर आरोग्यावरही खोल परिणाम पाडतात. मीठ यांपैकीच एक आहे, ज्याच्याशिवाय खाण्याची कल्पना करणेही कठीण आहे. खाण्याची चव वाढवण्यासोबतच हे शरीरातील आयोडिनची कमतरताही पूर्ण करते.
आधी जिथे लोक खाण्यात केवळ आयोडिनयुक्त पांढरे मीठच खात होते, तर तिथेच आता 'हेल्थ कॉन्शिअस' लोक गुलाबी हिमालयन मीठ आणि उपवासाचे सेंधा मीठही आपल्या डाएटमध्ये समाविष्ट करत आहेत. लोक यांना नॅचरल असण्याच्या कारणाने खूप पसंत करत आहेत, पण काय हे नवीन पर्याय खरोखरच साध्या मिठापेक्षा चांगले आहेत? या मिठाला डाएटमध्ये समाविष्ट केल्यावर काय तुमच्या शरीराला तितकेच आयोडिन मिळत आहे, जितकी त्याला गरज आहे? चला जाणून घेऊया सोप्या भाषेत समजून घेऊया तिन्ही मिठांबद्दल सविस्तरपणे-
का गरजेचे आहे आयोडिन?
मिठाबद्दल जाणून घेण्यासाठी आधी हे जाणून घेणे गरजेचे आहे की शेवटी आयोडिन काय आहे आणि का हे आपल्यासाठी गरजेचे आहे. आयोडिन आपल्या घशात उपस्थित थायरॉईड ग्लँड (Thyroid gland) साठी इंधनाचे काम करते. कारण आपले शरीर स्वतः आयोडिन बनवू शकत नाही, म्हणूनच आपल्याला याला आपल्या खाण्यातूनच घ्यावे लागते.
थायरॉईड ग्लँड असे हार्मोन्स बनवते, जे आपल्या शरीराचे तापमान, मेटाबॉलिझम आणि मुलांच्या मानसिक विकासाला कंट्रोल करतात. जर शरीरात आयोडिनची कमतरता झाली, तर थायरॉईडचा आजार, घशात सूज म्हणजेच गलगंड (घेंघा) आणि मुलांच्या विकासात अडथळा यांसारख्या गंभीर समस्या होऊ शकतात. याच समस्यांपासून वाचण्यासाठी भारतासह अनेक देशांमध्ये मीठामध्ये आयोडिन मिसळणे सुरू केले गेले.
साधे टेबल सॉल्ट बाजारात मिळणारे साधे पांढरे मीठ आयोडिनचा सर्वात सुरक्षित आणि स्वस्त स्त्रोत आहे. हे बनवताना यामध्ये योग्य प्रमाणात आयोडिन मिसळले जाते, जे तुमच्या रोजच्या गरजांना पूर्ण करून देते. म्हणूनच, पुढच्या वेळी मीठ खरेदी करताना हे नक्की ध्यानात ठेवा की त्याच्या पॅकेटवर "आयोडिनयुक्त" म्हणजेच आयोडाईज्ड (Iodised) लिहिलेले असो.
पिंक हिमालयन सॉल्ट -
आजकाल गुलाबी मीठ म्हणजेच पिंक सॉल्टचा मोठा ट्रेंड आहे. अनेक लोक याला शुद्ध आणि जास्त हेल्दी मानतात, पण सत्य याच्या अगदी उलट आहे. याचा गुलाबी रंग यामध्ये उपस्थित काही मिनरल्समुळे असतो, ना की आयोडिनमुळे. जोपर्यंत याच्या पॅकेटवर 'आयोडाईज्ड' लिहिलेले नसेल, तोपर्यंत हे तुमच्या थायरॉईडसाठी कोणत्याही कामाचे नाही. सोबतच सोडियम, जे ब्लड प्रेशर वाढवते, यामध्येही तितकेच असते जितके की साध्या मीठामध्ये.
सेंधा मीठ -
अनेक लोक उपवासात वापरल्या जाणाऱ्या सेंधा मीठालाच आपल्या डाएटचा भाग बनवून घेतात, कारण हे थेट खडकांतून येते आणि याला प्रोसेस केले जात नाही. पण थेट खाणींतून येण्याच्या कारणाने या मीठामध्ये नॅचरली आयोडिन नसते आणि म्हणूनच जर तुम्ही रोज याला खाता, तर हळूहळू तुमच्या शरीरात आयोडिनची कमतरता होऊ शकते.
योग्य समतोल कसा बनवावा?
डॉक्टर्स आणि WHO चा सल्ला आहे की एका दिवसात 5 ग्रॅम (सुमारे एक लहान चमचा) पेक्षा जास्त मीठ खाऊ नका. आपल्या थायरॉईडला हेल्दी ठेवण्यासाठी नेहमी 'आयोडिनयुक्त' मिठाचाच वापर करा, मग भलेही ते पांढरे असो, गुलाबी किंवा सेंधा. याशिवाय, दूध, दही, अंडी आणि सीफूडही आयोडिनचे चांगले स्त्रोत आहेत.
(डॉ. तुषार तयाल, असोसिएट डायरेक्टर - अंतर्गत औषध शास्त्र (इंटरनल मेडिसिन), सीके बिर्ला हॉस्पिटल, गुरुग्राम)
