Nobel Peace Prize 2026: भारतीय तमिळ कुटुंबात जन्म, हार्वर्डमध्ये शिक्षण; नवी पिल्लई यांना नोबेल शांतता पुरस्कार का मिळाला?

डिजिटल डेस्क, नवी दिल्ली. प्रख्यात दक्षिण आफ्रिकेचे कायदेतज्ज्ञ नवनीथम नवी पिल्ले, ज्यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य आंतरराष्ट्रीय कायदा, मानवी हक्कांचे संरक्षण आणि न्यायासाठी लढा यासाठी समर्पित केले आहे, त्यांना 2026 चा प्रतिष्ठेचा नोबेल शांतता पुरस्कार जाहीर झाला आहे. नॉर्वेजियन नोबेल समितीने त्यांना शांतता आणि आंतरराष्ट्रीय कायद्याला प्रोत्साहन देण्यासाठी केलेल्या असामान्य प्रयत्नांसाठी हा सन्मान दिला आहे.

नवी पिल्लई यांचा जन्म 23 सप्टेंबर 1941 रोजी दक्षिण आफ्रिकेतील नताल प्रांतातील डरबन शहरातील एका गरीब आणि सामान्य कुटुंबात झाला (आता क्वाझुलु-नाताल म्हणून ओळखले जाते).

नवी ही बस चालकाची मुलगी
विशेष म्हणजे नवी मूळची भारतीय तमिळ असून तिचे वडील बस ड्रायव्हर होते. त्यांचे सुरुवातीचे जीवन दक्षिण आफ्रिकेच्या अत्यंत कठोर आणि क्रूर वर्णभेदाच्या छायेखाली व्यतीत झाले.

नवीने तिच्या बालपणात आणि तारुण्यात वांशिक भेदभाव, असमानता आणि दडपशाहीचा काळोख पाहिला, ज्याने न्याय आणि मानवी हक्कांसाठी लढण्यासाठी तिच्या आत खोल आग पेटवली.

शिक्षण आणि कायद्याच्या अभ्यासाविषयी 
आता शिक्षणाबद्दल बोलत असताना, नवीने स्थानिक भारतीय समुदायाच्या लोकांच्या मदतीने आणि देणग्या घेऊन तिचा अभ्यास पूर्ण केला. त्यांनी 1963 मध्ये बॅचलर ऑफ आर्ट्स (बीए) आणि 1965 मध्ये नताल विद्यापीठातून कायद्याची पदवी (एलएलबी) प्राप्त केली.

त्यानंतर त्यांनी अमेरिकेच्या प्रतिष्ठित हार्वर्ड लॉ स्कूलमधून उच्च शिक्षण सुरू ठेवले आणि 1982 मध्ये मास्टर ऑफ लॉज (LLM) आणि 1988 मध्ये डॉक्टर ऑफ ज्युरीडिकल सायन्सची पदवी प्राप्त केली. हार्वर्डमधून कायद्याची डॉक्टरेट मिळवणाऱ्या त्या दक्षिण आफ्रिकेतील पहिल्या महिला आहेत.

संघर्षांतून पहिली कृष्णवर्णीय महिला वकील बनली
नवीचा लढा फक्त अभ्यास पूर्ण करण्यापुरता मर्यादित नव्हता. त्यांच्या रंगामुळे त्यांच्याशी नेहमीच भेदभाव केला जातो. याचा विचार करा की जेव्हा ती तिचे शिक्षण पूर्ण करून दक्षिण आफ्रिकेत परतली तेव्हा वर्णभेद कायद्यामुळे कोणत्याही गोऱ्या लॉ फर्मने तिला कामावर घेण्यास नकार दिला.

लॉ फर्मने सांगितले की ते काळ्या महिलेच्या हाताखाली काम करू शकत नाहीत. तथापि, विशेष बाब म्हणजे नवी यांनी हार मानली नाही आणि 1967 मध्ये डर्बनमध्ये स्वतःची स्वतंत्र लॉ फर्म उघडली आणि नताल प्रांतात असे करणारी ती पहिली कृष्णवर्णीय महिला ठरली.

तुमचा भारताशी संबंध काय?
नवी ही भारतीय वंशाच्या तमिळ कुटुंबातील आहे. त्यांचे आजोबा ऊसाचे शेतकरी होते. लक्षात घेण्यासारखी गोष्ट म्हणजे त्यांचे पूर्वज भारतातून बंधपत्रित मजूर म्हणून दक्षिण आफ्रिकेत गेले होते. भारताशी असलेल्या त्यांच्या खोल भावनिक आणि सांस्कृतिक संबंधामुळे त्यांनी त्यांची पारंपारिक तमिळ संस्कृती, परंपरा आणि मूल्ये जपली, जी त्यांच्या संघर्ष आणि न्यायाच्या जीवनात स्पष्टपणे दिसून येते.

वर्णभेदाविरूद्ध कायदेशीर ढाल कशी तयार केली गेली?
एक वकील या नात्याने त्यांनी वर्णद्वेषी सरकारच्या अन्यायकारक कायद्यांविरुद्ध खंबीरपणे लढा दिला हे समजू शकते. त्यांनी राजकीय कैदी, कार्यकर्ते, मानवाधिकार रक्षक आणि आंदोलकांचे खटले विनामूल्य किंवा अत्यंत कमी शुल्कात लढवले आणि पोलिसांच्या अतिरेकांपासून त्यांचे संरक्षण करण्यासाठी न्यायालयात लढा दिला.

वर्णभेदाचा अंत आणि दक्षिण आफ्रिकेत नवी पहाट
याशिवाय मोठी गोष्ट म्हणजे दक्षिण आफ्रिकेत वर्णभेद संपुष्टात आला आणि नेल्सन मंडेला यांच्या नेतृत्वाखाली नवा लोकशाही देश उदयास आला. मग अशी वेळ आली जेव्हा नवी पिल्लई यांची कीर्ती जागतिक स्तरावर पसरली.

आता वेळ आली 1995 मध्ये, जेव्हा राष्ट्राध्यक्ष नेल्सन मंडेला यांनी त्यांना दक्षिण आफ्रिकेच्या उच्च न्यायालयात न्यायाधीश म्हणून नियुक्त केले, तेव्हा या पदावर पोहोचणाऱ्या त्या पहिल्या कृष्णवर्णीय महिला होत्या. त्यानंतर लगेचच, रवांडाच्या नरसंहाराच्या खटल्यांच्या सुनावणीसाठी त्यांची संयुक्त राष्ट्राने आंतरराष्ट्रीय गुन्हेगारी न्यायाधिकरण (ICTR) येथे न्यायाधीश म्हणून नियुक्ती केली. पुढे या न्यायाधिकरणाच्या अध्यक्षा म्हणूनही तिने ऐतिहासिक भूमिका बजावली.

नवी अशा पीडितांचा जागतिक आवाज बनला
2003 ते 2008 पर्यंत, नवी हेग स्थित 'इंटरनॅशनल क्रिमिनल कोर्ट'मध्ये न्यायाधीश होते. यानंतर 2008 ते 2014 या काळात त्यांनी संयुक्त राष्ट्राचे मानवाधिकार प्रमुख म्हणून जबाबदारी स्वीकारली. या पदावर असताना त्यांनी जगभरातील युद्धगुन्हे, मानवाधिकारांचे उल्लंघन, महिला आणि बालकांचे हक्क आणि वर्णद्वेषाविरोधात उघडपणे आवाज उठवला. सर्वात मोठी गोष्ट म्हणजे त्यांच्याकडे नेहमीच पीडितांचा जागतिक आवाज म्हणून पाहिले जात असे.

पहिला कृष्णवर्णीय वकील ते नोबेल शांतता पुरस्कारापर्यंतचा प्रवास कसा होता?
उल्लेखनीय आहे की नोबेल समितीने त्यांच्या अनेक दशकांच्या संघर्षाचा गौरव केला आहे, ज्या अंतर्गत त्यांनी आंतरराष्ट्रीय कायदा मजबूत करण्यासाठी सीमेपलीकडे जाऊन, हुकूमशाही आणि दडपशाही शक्तींच्या विरोधात न्यायाची ज्योत उभारली आणि पीडित मानवतेच्या हक्कांसाठी आयुष्यभर न घाबरता लढा दिला. आयुष्याच्या या टप्प्यावरही ती 'इंटरनॅशनल कमिशन अगेन्स्ट द डेथ पेनल्टी' सारख्या जागतिक संस्थांमध्ये सामील होऊन न्यायासाठी सक्रियपणे काम करत आहे.

एकंदरीत, नवनीथम नवी पिल्लई यांचे संपूर्ण जीवन हे आपल्या अतुलनीय इच्छाशक्ती आणि न्यायनिष्ठेच्या बळावर कठीण परिस्थिती, गरिबी आणि वर्णभेदाच्या कठोर बंधनांवर मात करून संपूर्ण जगाची दिशा आणि स्थिती कशी बदलू शकते, याचे सर्वात मोठे उदाहरण आहे, असे म्हटले तर वावगे ठरणार नाही.

गेल्या 12 वर्षांत हा सन्मान कोणाला मिळाला आहे?