डिजिटल डेस्क, नवी दिल्ली. सध्या जगभरात हवामान बदलाच्या चर्चेच्या केंद्रस्थानी एल निनो आहे. असामान्यपणे वाढलेल्या तापमानापासून ते वादळे आणि मुसळधार पावसापर्यंत, या नैसर्गिक घटनेमुळे हवामानाच्या पद्धतींमध्ये अनेक अनपेक्षित बदल झाले आहेत.
जागतिक हवामान संघटनेने (WMO) इशारा दिला आहे की एल निनोचा सर्वात तीव्र टप्पा अजून यायचा आहे आणि त्याचे परिणाम फेब्रुवारी 2027 पर्यंत टिकू शकतात. तथापि, जेव्हा एल निनो कमकुवत होऊ लागतो, तेव्हा पॅसिफिक महासागरात अनेकदा एक मोठा बदल दिसून येतो.
असामान्यपणे वाढलेले तापमान अचानक थंड होते, ज्यामुळे ला निनोची स्थिती निर्माण होते. हा बदल आपोआप होत नाही, पण जेव्हा तो होतो, तेव्हा तो जगभरातील वेगवेगळ्या खंडांमधील हवामानाचे स्वरूप पूर्णपणे बदलून टाकतो.
एल निनो आणि ला निनो म्हणजे काय?
हवामानाच्या नैसर्गिक पद्धतीतील ह्या परस्परविरोधी घटना आहेत, ज्या दर 3-7 वर्षांनी घडतात. अमेरिकेची संस्था, नॅशनल ओशनिक अँड ॲटमॉस्फेरिक ॲडमिनिस्ट्रेशन (NOAA) नुसार, ह्यांना एकत्रितपणे ENSO (एल निनो-सदर्न ऑसिलेशन) म्हटले जाते.
मूळ स्पॅनिश भाषेतून भाषांतर केल्यास, "एल निनो" म्हणजे "लहान मुलगा" आणि "ला निनो" म्हणजे "लहान मुलगी".
हवामानाच्या ह्या दोन्ही घटना पॅसिफिक महासागरात उगम पावत असल्या तरी, त्यांचे परिणाम जगभर जाणवतात, ज्यामुळे जागतिक हवामानात विविध बदल घडतात.
उदाहरणार्थ, पॅसिफिक महासागराच्या तापमानातील बदलांमुळे भारतातील पर्जन्यमान, आफ्रिकेतील दुष्काळ आणि जगाच्या इतर भागांतील वादळांवर परिणाम होऊ शकतो. आता या वर्षीचा एल निनो अनेक दशकांतील सर्वात तीव्र असल्याने, पुढे काय घडते यावर शास्त्रज्ञ बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत.
एल निनो आणि ला निनो हवामानाच्या पद्धतींवर कसा परिणाम करतात?
एल निनो दरम्यान, ज्याला सामान्यतः "उष्ण टप्पा" म्हटले जाते, सामान्य पूर्वेकडील व्यापारी वारे कमकुवत होतात किंवा त्यांची दिशा उलटते. यामुळे मध्य आणि पूर्व विषुववृत्तीय पॅसिफिकमधील पृष्ठभागावरील उष्ण पाणी पूर्वेकडे सरकते.
याचा थंड प्रकार, ला निनो, हा सामान्यपेक्षा अधिक तीव्र व्यापारी वाऱ्यांमुळे ओळखला जातो.
हे वारे उष्ण पाणी आशिया आणि ऑस्ट्रेलियापासून दूर पश्चिम पॅसिफिकमध्ये ढकलतात, तर थंड, पोषक-समृद्ध पाणी दक्षिण अमेरिकेच्या किनाऱ्यालगत खेचले जाते.
एल निनो आणि ला निनो एकाआड एक येतात का?
ते ENSO चक्राचा भाग म्हणून घडतात, परंतु त्यांची कोणतीही निश्चित किंवा अंदाजे कालमर्यादा नसते. जरी ते अनेकदा एकाआड एक येत असले तरी, कधीकधी हवामान प्रणालीमध्ये तोच टप्पा सतत येऊ शकतो. सामान्यतः, ला निनोच्या तुलनेत एल निनोच्या घटना अधिक वेळा घडतात.
डब्ल्यूएमओच्या अंदाजानुसार, 2025 च्या अखेरीस सुरू झालेली कमकुवत ला नीना 2026 च्या सुरुवातीपर्यंत झपाट्याने नाहीशी होईल. 2026 च्या मध्यापर्यंत परिस्थिती पूर्णपणे बदललेली असेल, ज्यामुळे अधिक तीव्र एल नीनो निर्माण होईल.
