नवी दिल्ली. मोहनदास करमचंद गांधी ज्यांना जग "महात्मा गांधी" आणि संपूर्ण भारत "बापू" या नावाने ओळखतो. या वेळी त्यांची 157 वी जयंती 2 ऑक्टोबर 2026 रोजी साजरी केली जात आहे. हा दिवस केवळ भारतातच नव्हे तर जगातील विविध देशांमध्ये मोठ्या थाटामाटात साजरा केला जातो. शाळा, कॉलेजमध्ये या दिवशी श्रद्धांजलीसोबतच विविध स्पर्धांचे आयोजन केले जाते.
गांधी जयंती दरवर्षी 2 ऑक्टोबर रोजी राष्ट्रपिता महात्मा गांधी यांच्या सत्य, अहिंसा आणि शांततेच्या तत्त्वांचे स्मरण करण्यासाठी साजरी केली जाते. हा दिवस केवळ एका महान स्वातंत्र्यसैनिकाचा वाढदिवस नाही, तर त्या वैचारिक क्रांतीचा स्मरणोत्सव आहे ज्याने कोणतेही शस्त्र न उचलता जगातील सर्वात मोठ्या वसाहतवादी सत्तेला हादरवून सोडले होते.
बापूंच्या आयुष्याची, संघर्षाची कहाणी
महात्मा गांधींचे संपूर्ण आयुष्यच देशाच्या सेवेत निघून गेले आणि शेवटी आपले प्राणही देशासाठी त्यागले. भारत देशाला एका सूत्रात गुंफण्यात आणि इंग्रजांपासून स्वातंत्र्य मिळवून देण्यात महात्मा गांधी अनेकदा तुरुंगात गेले, इंग्रजांकडून अपमानित झाले पण त्यांनी देशाला सर्वोपरि ठेवले.
बापूंचे विचार आजही समाजात समता, स्वदेशी आणि सलोख्याचा मार्ग दाखवतात. संयुक्त राष्ट्र याला 'आंतरराष्ट्रीय अहिंसा दिन' म्हणून साजरा करते, जे हे सिद्ध करते की गांधीजींचे मूल्य केवळ भारतच नव्हे, तर संपूर्ण मानवजातीसाठी प्रेरणास्थान आहेत.
10 ओळींमध्ये महात्मा गांधींच्या आयुष्याचा सार
1. महात्मा गांधींचे पूर्ण नाव मोहनदास करमचंद गांधी होते आणि त्यांचा जन्म 2 ऑक्टोबर 1869 रोजी गुजरातच्या पोरबंदरमध्ये वडील करमचंद गांधी आणि आई पुतलीबाई यांच्या घरी झाला.
2. वयाच्या 13 व्या वर्षी त्यांचा विवाह कस्तुरबा गांधींशी झाला आणि वकिलीचे शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर ते कायद्याच्या प्रॅक्टिससाठी दक्षिण आफ्रिकेला गेले.
3. दक्षिण आफ्रिकेत त्यांनी वंशभेद आणि वर्णभेदाविरुद्ध 'सत्याग्रह' (सत्य आणि अहिंसेचा मार्ग) चा पहिला यशस्वी प्रयोग केला.
4. आफ्रिकेतून 1915 मध्ये भारतात परतल्यानंतर 1917 च्या चंपारण सत्याग्रहाचे यशस्वी नेतृत्व केल्यावर रवींद्रनाथ टागोर यांनी त्यांना 'महात्मा' ही पदवी दिली.
5. त्यांनी देशाला स्वातंत्र्य मिळवून देण्यासाठी असहकार आंदोलन (1920), दांडी मार्च/सविनय कायदेभंग (1930) आणि भारत छोडो आंदोलन (1942) चे नेतृत्व केले.
6. सुभाषचंद्र बोस यांनी 6 जुलै 1944 रोजी सिंगापूर रेडिओवरून संदेश देताना पहिल्यांदा त्यांना 'राष्ट्रपिता' म्हणून संबोधित केले. त्यानंतर त्यांना राष्ट्रपिता ही पदवी मिळाली. असेही म्हटले जाते की याच संबोधनात त्यांनी महात्मा गांधींना बापू म्हटले ज्यानंतर देश त्यांना बापू म्हणू लागला.
7. त्यांच्या आयुष्याचे मूळ दर्शन 'सत्य, अहिंसा आणि स्वराज' होते; त्यांनी खादी, स्वदेशी, स्वच्छता आणि अस्पृश्यता निवारणावर विशेष भर दिला.
8. भारताचे स्वातंत्र्य: त्यांच्या अहिंसक आंदोलनांच्या आणि जन-नेतृत्वाच्या बळावर 15 ऑगस्ट 1947 रोजी भारताला इंग्रजांच्या गुलामीतून स्वातंत्र्य मिळाले.
9. 30 जानेवारी 1948 रोजी नथुराम गोडसेने नवी दिल्लीत त्यांची गोळी झाडून हत्या केली; त्यांचे शेवटचे शब्द "हे राम!" होते.
10. त्यांच्या सन्मानात संयुक्त राष्ट्र दरवर्षी 2 ऑक्टोबरला 'आंतरराष्ट्रीय अहिंसा दिन' म्हणून साजरा करते.
महात्मा गांधींचे आयुष्य केवळ एका व्यक्तीची गाथा नाही, तर सत्य, अहिंसा आणि मानवी मूल्यांचे जिवंत दर्शन आहे. त्यांनी हे सिद्ध करून दाखवले की कोणत्याही शस्त्राशिवाय, केवळ नैतिक शक्ती आणि जन-आंदोलनाच्या बळावरही जगातील सर्वात मोठ्या वसाहतवादी सत्तेला झुकवले जाऊ शकते. त्यांचे विचार आजच्या काळातही तितकेच सुसंगत आहेत जितके स्वातंत्र्यसंग्रामाच्या वेळी होते.
गांधीजींचे आयुष्य संदेश देते की हिंसा आणि द्वेषाचे उत्तर केवळ शांतता आणि प्रेमाने दिले जाऊ शकते. त्यांचा विचार "माझे जीवन हाच माझा संदेश आहे" आजही संपूर्ण मानवतेसाठी एक अमर मार्गदर्शक दीपस्तंभ बनून राहिलेला आहे.
