डिजिटल डेस्क, नवी दिल्ली. भारत ब्रिक्स (BRICS) संघटनेचा एक संस्थापक सदस्य आहे आणि समूहातील सदस्य देशांसोबत भारताच्या व्यावसायिक संबंधांचा सातत्याने विस्तार होत आहे.

तथापि, आर्थिक आघाडीवर भारतासमोर एक मोठे आव्हान समोर आले आहे. ही गोष्ट अशा प्रकारे समजून घ्या की ब्रिक्स देशांसोबतच्या द्विपक्षीय व्यापाराच्या बाबतीत भारताला मोठ्या प्रमाणावर व्यापार तुटीचा (ट्रेड डेफिसिटचा) सामना करावा लागत आहे.

224 अब्ज डॉलरवर पोहोचली व्यापार तूट

भारत सरकारच्या आकडेवारीनुसार, भारताची ब्रिक्स देशांसोबतची एकूण व्यापार तूट 224 अब्ज डॉलरपर्यंत पोहोचली आहे. या तुटीचे सर्वात मोठे कारण अशा प्रकारे समजून घ्या की आपण रशिया आणि चीनसारख्या मोठ्या देशांकडून आयात खूप जास्त करतो, तर त्यांच्या तुलनेत आपली निर्यात खूपच कमी आहे.

2021 ते 2025 दरम्यान दुपटीहून अधिक वाढ

सांगायचे झाल्यास, कॅलेंडर वर्ष 2021 मध्ये भारताची ब्रिक्स देशांसोबतची व्यापार तूट 117 अब्ज डॉलर होती, जी वर्ष 2025 मध्ये वाढून 224 अब्ज डॉलर झाली आहे. व्यापार तुटीत एकट्या चीनचा वाटा 100 अब्ज डॉलरपेक्षा जास्त आहे, ज्यामुळे चीन पहिल्या स्थानावर आहे. रशियासोबत भारताची व्यापार तूट 55 अब्ज डॉलर आहे, जी त्याला दुसऱ्या स्थानावर ठेवते.

    ब्रिक्स देशांसोबत द्विपक्षीय व्यापाराची स्थिती काय?

    भारताच्या निर्यातीत ब्रिक्स देशांचा किती वाटा?

    वाणिज्य मंत्रालयाच्या आकडेवारीचे मानाल तर भारतातून होणाऱ्या एकूण निर्यातीत ब्रिक्स देशांचा वाटा वेगवेगळा आहे.

    • युएई (UAE)- 39% (सर्वात मोठा निर्यात भागीदार)
    • चीन- 20.3%
    • सौदी अरेबिया- 10.7%
    • रशिया- 4.7%
    • इंडोनेशिया- 4.7%

    आता भारताच्या आयतीची आकडेवारीही समजून घ्या

    तसेच आता भारताच्या आयतीच्या (आयातीच्या) आकडेवारीबद्दल बोलायचे झाल्यास, भारताकडून केल्या जाणाऱ्या एकूण आयतीचा वाटा खूप वेगवेगळा आहे.

    • चीन- 40.9% (सर्वात मोठा आयात स्त्रोत)
    • युएई (UAE)- 19.9%
    • रशिया- 17.2%
    • सौदी अरेबिया- 9.6%
    • इंडोनेशिया- 6.3%

    जागतिक अर्थव्यवस्थेत वाढला ब्रिक्सचा दबदबा

    लक्ष देण्यासारखी गोष्ट म्हणजे जागतिक आर्थिक मंचावर ब्रिक्स (BRICS) संघटनेचा प्रभाव वेगाने मजबूत होत आहे. अलीकडील आकडेवारीनुसार, जगाच्या अर्थव्यवस्थेत ब्रिक्स देश आता एक अत्यंत निर्णायक भूमिका बजावत आहेत.

    स्थूल देशांतर्गत उत्पादनाबाबत (GDP) बोलायचे झाल्यास, जगाच्या एकूण जागतिक जीडीपीमध्ये ब्रिक्स देशांचे योगदान 40% पर्यंत पोहोचले आहे. यासोबतच, आंतरराष्ट्रीय व्यवहार आणि व्यापाराच्या आघाडीवरही या समूहाची पकड मजबूत झाली आहे, जिथे जागतिक व्यापारात ब्रिक्स देशांचा एकूण वाटा 26% नोंदवला गेला आहे.

    ब्रिक्स देशांमध्ये अनिवासी भारतीयांची आकडेवारी

    परदेशात राहणाऱ्या दर चार भारतीयांपैकी एक भारतीय ब्रिक्स देशांमध्ये निवास करतो. ब्रिक्स देशांमधील अनिवासी भारतीयांची संख्या जाणून घ्या.

    देशव्यापार समतोल (अब्ज डॉलरमध्ये)स्थिती
    चीन-112.16तूट
    रशिया-50.00तूट
    युएई (UAE)-26.53तूट
    सौदी अरेबिया-20.00तूट
    इंडोनेशिया-15.80तूट
    ब्राझील-1.03तूट
    दक्षिण आफ्रिका-0.15तूट
    इजिप्त (Egypt)+1.27लाभ
    इथिओपिया+0.19लाभ

    भारताच्या व्यापारासाठी कसे बनले आव्हान?

    उल्लेखनीय आहे की आकडेवारी स्पष्ट करते की जिथे एकीकडे ब्रिक्स देशांनी जागतिक जीडीपी (40%) आणि व्यापारात (26%) आपली मजबूत पकड बनवली आहे, तिथे भारतासाठी चीन आणि रशियासारख्या देशांकडून होणाऱ्या मोठ्या आयतीमुळे व्यापार तूट हे एक मोठे आव्हान बनलेले आहे.

    तथापि, युएईसारख्या देशांसोबतचे मजबूत निर्यात संबंध आणि तिथे राहणारी 43.4 लाख भारतीयांची प्रचंड लोकसंख्या भारताच्या धोरणात्मक व आर्थिक हितांचा समतोल राखण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावते.

    जागरण विशेष

    देशअनिवासी भारतीयांची संख्या
    युएई (UAE)43.4 लाख
    सौदी अरेबिया27.5 लाख
    दक्षिण आफ्रिका18 लाख
    चीन56,137
    इराण9,488
    इंडोनेशिया7,251
    ब्राझील5987
    इजिप्त5690
    रशिया2606
    इथिओपिया2500