नवी दिल्ली, लाइफस्टाइल डेस्क. भारत एक वैविध्यपूर्ण देश आहे, जिथे प्रत्येक सणाला राज्यांमध्ये वेगवेगळ्या परंपरा आणि विधी पाळले जातात. मग रक्षाबंधन यापासून अलिप्त कसे राहील? बंधुत्व आणि भगिनीत्वाचा हा सण केवळ राखी बांधण्यापुरता मर्यादित नाही, तर त्यात अनेक विधी आणि परंपरांचाही समावेश आहे.
श्रावण पौर्णिमेला देशातील विविध राज्यांमध्ये पाळल्या जाणाऱ्या विविध विधींबद्दल जाणून घेऊया.
नारळी पौर्णिमा
महाराष्ट्र, गोवा आणि गुजरातच्या पश्चिम किनारपट्टीच्या प्रदेशात, रक्षाबंधनाच्या दिवशी नारळी पौर्णिमा नावाचा एक मोठा मच्छीमारांचा सण साजरा केला जातो. या दिवशी, मच्छीमार समुद्राची पूजा करून नारळ अर्पण करतात. असा विश्वास आहे की समुद्राची पूजा केल्याने समुद्रदेवता शांत होतात, ज्यामुळे जलप्रवास सुलभ होतो.
संस्कृत दिन
रक्षाबंधन श्रावण महिन्याच्या पौर्णिमेला येते आणि याच दिवशी संस्कृत दिन देखील साजरा केला जातो. खरे तर, श्रावण महिन्याची पौर्णिमा विशेषतः भारतीय शैक्षणिक परंपरेशी जोडलेली आहे. असे मानले जाते की या पौर्णिमेच्या दिवशी ऋषीमुनी वेद आणि पुराणांचा अभ्यास पुन्हा सुरू करत असत.
लुंबा राखी
राजस्थानच्या मारवाडी संस्कृतीत लुंबा राखी साजरी करण्याची एक विशेष परंपरा आहे, ज्यामध्ये राखी भावाला न बांधता वहिनीला बांधली जाते. बहिणी आपल्या वहिनीला मनगटावर राखी बांधण्याऐवजी बांगड्या आणि ब्रेसलेटवर नक्षीदार राखी बांधतात, म्हणूनच याला लुंबा राखी असे नाव पडले आहे. यामागे कोणतीही विशिष्ट श्रद्धा नसली तरी, भावाच्या आयुष्यात महत्त्वाची भूमिका बजावणाऱ्या स्त्रीचा सन्मान करणे हा हा सण साजरा करण्याचा उद्देश आहे.
पवित्रोपण
आपल्या सर्वांना माहित आहे की श्रावण हा भगवान शिवाचा पवित्र महिना आहे आणि या पवित्र महिन्याच्या पौर्णिमेला गुजरातमध्ये पवित्रोपण साजरे केले जाते. गुजरातमध्ये या दिवशी भगवान शिवाची विशेष पूजा आणि ध्यान केले जाते. आध्यात्मिक ऊर्जा जागृत करण्यासाठी आणि नकारात्मक शक्तींना दूर करण्यासाठी हा दिवस विशेष महत्त्वाचा आहे.
उपकर्म संस्कार
या दिवशी श्रावण उपकर्म देखील साजरे केले जाते, जे उत्तर भारतात 'ऋषी तर्पण' आणि दक्षिण भारतात 'अवनी अविट्टम' म्हणून ओळखले जाते. हा सनातन धर्मातील एक महत्त्वाचा विधी आहे, जो वेदांच्या अभ्यासाची सुरुवात दर्शवतो. हे लक्षात घ्यावे की हा पौर्णिमेचा दिवस जानवे धारण करण्यासाठी आणि ऋषीमुनींना आदर देण्यासाठी साजरा केला जातो.
