धर्म डेस्क, नवी दिल्ली. देशभरात जन्माष्टमीचा उत्सव मोठ्या थाटामाटात साजरा केला जातो. या दिवशी श्रीकृष्णाची मोठ्या भक्तिभावाने पूजा अर्चना केली जाते. भक्तांचा असा विश्वास आहे की, भगवान कृष्णाची पूजा केल्याने भक्तांच्या इच्छा पूर्ण होतात आणि कृष्णाचा आशीर्वाद कायमस्वरूपी लाभतो. जन्माष्टमीच्या दिवशी अनेक परंपरा पाळल्या जातात, त्यापैकी एक म्हणजे भगवान कृष्णाच्या वेळेनुसार दुपारी १२ वाजता काकडी कापणे. भगवान श्रीकृष्णाचा जन्म होताच, भक्त मध्यरात्री काकडी कापून तिचा प्रसाद म्हणून अर्पण करून त्यांच्या जन्माचा उत्सव साजरा करतात.
या परंपरेला गहन आध्यात्मिक महत्त्व आहे आणि ती केवळ मथुरेतच नव्हे, तर संपूर्ण देशभरात पाळली जाते. या सणाच्या दिवशी रात्री फक्त काकड्याच का कापल्या जातात, इतर भाज्या किंवा फळे का नाही, हे आपण दिव्य गौतम, अस्त्रपत्री यांच्याकडून जाणून घेऊया.
जन्माष्टमीच्या दिवशी काकडी कापण्याच्या विधीचे महत्त्व
या वर्षी जन्माष्टमी ४ सप्टेंबर रोजी साजरी केली जाईल. या दिवशी, लोक घरी भगवान श्रीकृष्णाचा जन्म साजरा करतात. पारंपरिक विधींनुसार मध्यरात्री काकड्या कापल्या जातात. हिंदू धर्मग्रंथांनुसार काकडीचा संबंध जीवनाशी जोडला जातो.
बियांनी समृद्ध असल्यामुळे, ती जीवनाचे प्रतीक मानली जाते आणि नवीन जीवनाच्या जन्माचा उत्सव साजरा करण्यासाठी भक्त मध्यरात्री काकड्या कापतात. ती वाढ, आनंद आणि समृद्धीचे प्रतीक देखील मानली जाते. शिवाय, असे मानले जाते की काकडीतील असंख्य बिया हा भगवान श्रीकृष्णाचा आशीर्वाद आहे. काकडी कापल्याने कुटुंबात आनंद आणि समृद्धी येते.
काकडीचे आध्यात्मिक महत्त्व
जन्माष्टमीच्या विधींमध्ये काकडीचा वापर अत्यंत प्रतीकात्मक आहे. काकडीचे देठ हे मुलाला त्याच्या आईशी जोडणाऱ्या नाळेचे प्रतीक मानले जाते.
मध्यरात्री काकडी कापणे हे भगवान श्रीकृष्ण देवकी मातेच्या गर्भातून वेगळे झाल्याच्या क्षणाचे प्रतीक आहे. काकडीतील बिया जीवन आणि क्षमतेचे प्रतीक आहेत. त्या काढणे हे जन्म प्रक्रिया पूर्ण झाल्याचे आणि जगात प्रवेश करण्याच्या तयारीचे प्रतीक आहे.
जन्माष्टमीच्या रात्री काकडी कशी कापली जाते?
जन्माष्टमीच्या दिवशी देठासकट ताजी काकडी कापणे महत्त्वपूर्ण आहे. भक्त पूजेसाठी फक्त अशाच काकड्या निवडतात. कृष्णाच्या जन्माच्या वेळी, मध्यरात्री बरोबर १२ वाजता, ही काकडी नाण्याच्या साहाय्याने कापली जाते आणि तिच्या मध्यातून लाडू गोपाळ बाहेर काढला जातो.
या विधीला 'नाल छेदन' म्हणतात. मध्यरात्री काकडी कापणे हे आईची नाळ तुटण्याचे आणि कृष्णाच्या जगात आगमनाचे प्रतीक मानले जाते. त्यानंतर काकडीतून बिया काढल्या जातात, जे गर्भाशयापासून विभक्त होण्याचे आणि नवीन जीवनाच्या सुरुवातीचे प्रतीक आहे. ही काकडी लाडू गोपाळाच्या पाळण्यासमोर ठेवली जाते आणि कृष्णाच्या छठडीपर्यंत तिथेच राहते.
मध्यरात्री काकडी कापणे हा केवळ एक विधी नाही, तर श्रीकृष्णाच्या जयंतीचे प्रतीक असलेल्या शतकानुशतके चालत आलेल्या परंपरेची साक्ष आहे.
हेही वाचा: September Ekadashi 2026: सप्टेंबरमध्ये अजा आणि परिवर्तिनी एकादशी कधी? जाणून घ्या तारीख, मुहूर्त आणि धार्मिक महत्त्व
Disclaimer: या लेखात नमूद केलेले उपाय, फायदे, सल्ला आणि विधाने केवळ सामान्य माहितीसाठी आहेत. दैनिक जागरण या विशेष लेखातील मजकुराचे समर्थन करत नाही. या लेखातील माहिती विविध स्रोत, ज्योतिषी, पंचांग, प्रवचने, श्रद्धा, धार्मिक ग्रंथ आणि आख्यायिकांमधून संकलित केली आहे. वाचकांना विनंती आहे की त्यांनी हा लेख अंतिम सत्य किंवा दावा मानू नये आणि स्वतःच्या विवेकबुद्धीचा वापर करावा. दैनिक जागरण अंधश्रद्धेच्या विरोधात आहे.
