पुणे. Ganpati Bappa Morya: 14 सप्टेंबर 2026 रोजी गणेश चतुर्थीला गणपती बाप्पाचे घरोघरी वाजत-गाजत स्वागत झाले आहे. गणेशोत्सवादरम्यान भगवान गणेशाचा एक लोकप्रिय मंत्र खूप म्हटला जातो. हा मंत्र आहे 'गणपती बाप्पा मोरया', जो त्यांची स्तुती आणि भक्ती करण्यासाठी गायला जातो. पण तुम्ही कधी विचार केला आहे का की, 'गणपती बाप्पा मोरया' मधील 'मोरया' शब्दाचा काय अर्थ आहे?
लक्ष दिले तर 'गणपती' आणि 'बाप्पा' हे दोन्ही शब्द भगवान गणेशाशी जोडलेले मानले जातात, तर मोरया हे नाव त्यांच्याशी थेट जोडलेले नाही, तर हे 'मोरया गोसावी' यांच्याशी संबंधित आहे, ज्यांना भगवान गणेशाचे सर्वात प्रिय भक्त मानले जात होते. त्यांची कथा महाराष्ट्रातील पुण्याजवळील चिंचवड आणि मोरगाव येथील गणेश मंदिराशी जोडलेली आहे.
बाप्पा’ शब्दाचा अर्थ आणि उगमस्थान
महाराष्ट्रात ‘बाप्पा’ हा शब्द अत्यंत आदराने, प्रेमाने आणि जिव्हाळ्याने वापरला जातो. मराठी संस्कृतीत घरातील वडीलधाऱ्या व्यक्तीला किंवा कुटुंबाच्या पालकाला ‘बाप्पा’ किंवा ‘बाप’ म्हणून संबोधले जाते. गणेशभक्त भगवान गणेशाला केवळ देव न मानता आपल्या कुटुंबाचा एक प्रमुख, पाठीराखा आणि संकटमोचक मानतात. त्यामुळेच अत्यंत आपुलकीने आणि लाडाने गणपतीच्या नावामागे ‘बाप्पा’ हा शब्द जोडला गेला आहे.
मोरया गोसावी यांची कथा-
‘मोरया’ या शब्दाचा संबंध महाराष्ट्रातील चिंचवड (पुणे) येथील प्रसिद्ध संत आणि थोर गणेशभक्त श्री मोरया गोसावी यांच्याशी थेट जोडलेला आहे. ऐतिहासिक नोंदींनुसार, 14 व्या शतकात मोरया गोसावी यांचा जन्म झाला. त्यांचे आई-वडील वामन भट आणि पार्वतीबाई हे देखील गणपतीचे अनन्य भक्त होते. असे मानले जाते की, त्यांच्या कठोर तपश्चर्येवर आणि भक्तीवर प्रसन्न होऊन भगवान गणेशाने त्यांच्या पोटी जन्म घेण्याचे वरदान दिले होते.
मोरया गोसावी लहानपणापासूनच गणपतीच्या भक्तीत तल्लीन असायचे. ते दरमहा गणेश चतुर्थीच्या दिवशी चिंचवडहून अष्टविनायकांपैकी एक असलेल्या मोरगावच्या श्री मयुरेश्वर मंदिराचे दर्शन घेण्यासाठी तब्बल 95 किलोमीटर अंतर अनवाणी पायांनी चालत जात असत. मयुरेश्वर भगवान हे मोरावर आरूढ असणारे गणेशाचे रूप मानले जाते.
भगवान गणेशाचे दर्शन घेण्यासाठी चिंचवडपासून मोरगावपर्यंतचे खूप मोठे अंतर पार करावे लागत असे. ही यात्रा अशा कोणत्याही भक्तासाठी सामान्य यात्रेपेक्षा कितीतरी जास्त आहे, ज्याने आपले संपूर्ण जीवन भगवान गणेशाला समर्पित केले आहे. ही आस्था आणि समर्पणाची अभिव्यक्ती होती.
जसे-जसे त्यांचे वय वाढत गेले, तसे-तसे हे काम त्यांच्यासाठी आणखी कठीण होत गेले. असे मानले जाते की, त्यांची अशी परिस्थिती पाहून भगवान गणेशाने त्यांना स्वप्नात दर्शन दिले.
गणेश आपल्या भक्ताला भेटायला आले-
पौराणिक कथेनुसार, भगवान गणेशाने मोरया गोसावी यांना सांगितले होते की त्यांना नदीत त्यांची मूर्ती (प्रतिमा) मिळेल. दुसऱ्या दिवशी मोरया गोसावी नदीवर गेले आणि आंघोळ करताना त्यांना भगवान गणेशाची मूर्ती मिळाली.
मोरया गोसावी यांच्यासाठी हा क्षण अत्यंत आध्यात्मिक होता, कारण आता त्यांना मोरगावची लांबची यात्रा करण्याची गरज नव्हती, कारण पौराणिक दंतकथेनुसार गणेश मोरया गोसावी यांच्यासमोर प्रकट झाले होते. या घटनेने मोरया गोसावी आणि भगवान गणेश यांच्यातील बंधनाला आणखी मजबूत केले.
भक्त 'मोरया' का म्हणतात?
येथूनच या प्रसिद्ध मंत्राला त्याचा सखोल अर्थ मिळतो. मोरया गोसावी यांना गणपती बाप्पांचे एक साधारण भक्त मानले जात होते, परंतु हळूहळू त्यांचे नाव चिंचवड आणि आसपासच्या भागात गणपतींचे परम भक्तीशी जोडले गेले.
असे मानले जाते की एका प्रसिद्ध भक्ती परंपरेत मोरया गोसावी यांना 'मोरया' म्हणून हाक मारली जाते आणि त्यांच्या प्रतिसादात त्यांना 'मंगलमूर्ती' देखील म्हटले जाते, जे भगवान गणेशाच्या शुभ रूपाच्या नावांपैकी एक आहे. अशा प्रकारे श्रद्धेने प्रेरित होऊन प्रसिद्ध वाक्प्रचार तयार झाला- मंगलमूर्ती मोरया!
भक्तांसाठी 'गणपती बाप्पा मोरया' हा केवळ एक धार्मिक नारा नाही, तर असे एक नाव आहे जे भगवान गणेशाप्रती भक्ताची निष्ठा दर्शवते.
अस्वीकरण: या लेखात सांगितलेले उपाय/फायदे/सल्ला आणि विधान फक्त सामान्य माहितीसाठी आहेत. दैनिक जागरण येथे या लेख वैशिष्ट्यात लिहिलेल्या गोष्टींचे समर्थन करत नाही. या लेखात अंतर्भूत माहिती विविध माध्यमे/ज्योतिषी/पंचांग/प्रवचने/मान्यता/धर्मग्रंथ/दंतकथा यांतून संग्रहित केली गेली आहे. वाचकांना विनंती आहे की लेखाला अंतिम सत्य किंवा दावा मानू नये आणि आपल्या विवेकबुद्धीचा वापर करावा.
