दिव्या गौतम, खगोलपत्री. 14 जानेवारी 2026 रोजी मकर संक्रांती आणि एकादशीचा दुर्मिळ संयोग होतो. धार्मिक दृष्टिकोनातून हा दिवस अत्यंत महत्त्वाचा आहे, कारण सूर्य मकर राशीत प्रवेश करतो आणि पौष महिन्यातील एकादशी देखील याच दिवशी येते. त्यामुळे, खिचडी खावी की उपवास करावा असा प्रश्न भाविकांना पडतो.
शास्त्रांमध्ये स्पष्टपणे सांगितले आहे की या दिवशी एकादशी पाळणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. हा प्रसंग केवळ एक उत्सव नाही तर धार्मिकता, संयम आणि पुण्यकर्माचे संतुलन शिकण्याचा काळ देखील आहे. या दिवशी उपवास, पूजा आणि दान केल्याने अपार पुण्य मिळते.
एकादशी व्रत आणि संक्रांतीचा संगम
एकादशी ही भगवान विष्णूंना समर्पित आहे. शास्त्रांमध्ये या दिवशी धान्य खाण्यास मनाई आहे असे म्हटले आहे. विशेषतः तांदूळ खाऊ नये, स्पर्श करू नये किंवा दान करू नये. जेव्हा मकर संक्रांती आणि एकादशी एकाच दिवशी येतात तेव्हा एकादशीचा विधी सर्वात महत्वाचा मानला जातो. म्हणून, खिचडी किंवा इतर धान्य खाऊ नये.
हा संयम भक्तांना मानसिक आणि आध्यात्मिक शिस्त शिकवतो. अशाप्रकारे, उपवास करणाऱ्यांना संक्रांतीचे सद्गुण आणि एकादशीचे नियम दोन्ही लाभू शकतात.
तीळ आणि गुळाचे दान: विशेष महत्त्व
या दिवशी दान करणे अत्यंत शुभ मानले जाते, परंतु एकादशी असल्याने सावधगिरी बाळगणे आवश्यक आहे. या दिवशी तांदूळ किंवा खिचडी दान करणे निषिद्ध आहे. त्याऐवजी, तीळ, गूळ, फळे, दूध, तूप, कपडे, ब्लँकेट किंवा तीळापासून बनवलेली खिचडी दान करता येते. शास्त्रांनुसार, तीळ दान केल्याने विशेष पुण्य मिळते आणि पितृ आणि ग्रहांच्या प्रभावांना कमी होण्यास मदत होते.
मकर संक्रांतीचे आशीर्वाद आणि एकादशीचे फायदे दोन्ही मिळवू इच्छिणाऱ्या भाविकांनी सकाळी पवित्र स्नान करावे, सूर्यदेवाची प्रार्थना करावी, भगवान विष्णूची पूजा करावी आणि फळांवर आधारित आहार घेऊन उपवास करावा. दुसऱ्या दिवशी, द्वादशीला, उपवास सोडता येतो आणि अन्न सेवन करता येते.
मकर संक्रांतीचे महत्त्व
मकर संक्रांती म्हणजे सूर्याचे उत्तर दिशेला जाणे. या दिवशी सूर्य धनु राशी सोडून मकर राशीत प्रवेश करतो. शास्त्रांमध्ये हा दिवस देवांचा दिवस मानला जातो आणि त्याचे महत्त्व खूप मोठे आहे. मकर संक्रांतीला पवित्र स्नान करणे, दान करणे आणि पुण्यकर्म करणे याला विशेष महत्त्व आहे. पारंपारिकपणे, खिचडी (तांदळाची दलिया), तीळ, गूळ आणि धान्य दान करणे शुभ मानले जाते.
या दानामुळे आनंद, समृद्धी आणि मानसिक शांती मिळते असे मानले जाते. शिवाय, या दिवशी सूर्यदेवाची प्रार्थना करणे आणि संकल्प करणे कृतींची प्रभावीता वाढवते. संक्रांतीचा हा काळ नवीन सुरुवात आणि सकारात्मक बदलाचे प्रतीक मानला जातो.
