नवी दिल्ली. प्राचीन भारताचे महान तत्त्वज्ञ, अर्थशास्त्रज्ञ आणि राजकीय सल्लागार चाणक्य यांना जीवन, शासन आणि व्यवहारावर त्यांच्या तिखट टिप्पणी करण्यासाठी आजसुद्धा आठवले जाते.

चाणक्य नीतीमध्ये म्हटले गेले आहे की, 'कोणत्याही व्यक्तीने गरजेपेक्षा जास्त प्रामाणिक असू नये. सरळ झाडे सर्वात आधी कापली जातात आणि प्रामाणिक लोकांना सर्वात आधी फसवले जाते.'

प्रामाणिकपणावर चाणक्य यांचे विधान आपणही हे विधान अनेक वेळा ऐकले असेल. असू शकते की ऐकून दुर्लक्षही करून दिले असावे, परंतु या विधानाच्या माध्यमातून चाणक्य जीवनाची सर्वात गरजेची गोष्ट समजवण्याचा प्रयत्न करतात.

सरळ झाडे सर्वात आधी कापली जाण्याचा अर्थ आहे की ती वापरण्यायोग्य असतात, अगदी त्याच प्रकारे प्रामाणिक लोक शोषणाचा सहजतेने बळी बनू शकतात. तथापि या विधानाद्वारे चाणक्य प्रामाणिकपणाच्या विरोधात नाहीत, उलट अशा जगात अज्ञान किंवा निष्काळजीपणाच्या विरोधात आहेत, जिथे प्रत्येक जण निष्पक्ष, स्वार्थी आणि लोभी आहे.

चाणक्य नीतीमध्ये चाणक्य म्हणतात की, व्यक्तीने प्रामाणिकपणा आणि बुद्धिमत्तेच्या दरम्यान संतुलन प्रस्थापित केले पाहिजे. खरे बोलणे गरजेचे आहे, परंतु नुकसानापासून वाचण्यासाठी परिस्थिती आणि लोकांनाही समजणे तितकेच गरजेचे आहे.

गरजेपेक्षा जास्त प्रामाणिक असणे का आहे धोकादायक? 

    चाणक्य म्हणतात की, जो व्यक्ती आपले सर्व विचार, भावना आणि योजना उघड करतो, तो नकळतपणेच इतरांना अशी माहिती देऊ शकतो, ज्याचा वापर पुढे जाऊन त्याच्याच विरोधात केला जाऊ शकतो. असा माणूस सहजतेने कपट-कारस्थानाचा बळी होऊ शकतो. चाणक्य यांचे असे म्हणण्यामागे प्रामाणिकपणाला चुकीचे ठरवणे नाही, तर पूर्णपणे बेफिकीर होण्यापासून वाचण्यासाठी आहे.

    चाणक्य म्हणतात की, प्रामाणिक असण्याचा अर्थ हा अजिबात नाही की सर्वांना सर्व काही सांगून दिले जावे. एक बुद्धिमान व्यक्ती खरे बोलत असतानाही हे समजू शकतो की कधी बोलायचे आहे, काय उघड करायचे आहे आणि कोणावर विश्वास ठेवायचा आहे.

    काय चाणक्य खोटे बोलण्याची प्रेरणा देतात?

    असे अजिबात नाही. चाणक्य म्हणतात की तुम्ही तुमचे प्रत्येक वैयक्तिक विचार न सांगताही विचार मांडू शकता. तुम्ही प्रत्येकावर लगेच विश्वास न ठेवताही प्रामाणिक राहू शकता. तुम्ही तुमच्या काही योजना आणि वैयक्तिक बाबी स्वतःपर्यंत मर्यादित ठेवूनही खरे राहू शकता.

    कपट आणि विवेकातही फरक असतो. कपटामध्ये जाणूनबुजून कोणाला चुकीचे ज्ञान किंवा मार्गदर्शन प्रदान करणे समाविष्ट आहे. तर विवेकचा सरळ अर्थ आहे प्रत्येक गोष्ट सांगणे गरजेचे नाही. म्हणून चाणक्य यांच्या इशाराला बेईमानीऐवजी विचारपूर्वक प्रामाणिकपणाच्या रूपात घेतले पाहिजे.

    अस्वीकरण: या लेखात सांगितलेले उपाय/लाभ/सल्ला आणि विधान केवळ सामान्य माहितीसाठी आहेत. दैनिक जागरण येथे या लेख फीचरमध्ये लिहिलेल्या गोष्टींचे समर्थन करत नाही. या लेखात समाविष्ट माहिती विविध माध्यमे/ज्योतिषी/पंचांग/प्रवचने/मान्यता/धर्मग्रंथ/दंतकथांमधून संग्रहित केली गेली आहे. वाचकांना विनंती आहे की लेखाला अंतिम सत्य अथवा दावा न मानावे व आपल्या विवेकबुद्धीचा वापर करावा.