मुंबई. भारतीय तंत्रज्ञान संस्था मुंबई (IIT बॉम्बे) मध्ये गेल्या शुक्रवारी बीटेकचा विद्यार्थी साहिल वाकोडेने आत्महत्या केली. या घटनेने देशाच्या शीर्ष शिक्षण संस्थांच्या अंतर्गत वातावरणावर पुन्हा एकदा गंभीर प्रश्न उभे केले आहेत.
ही काही पहिली घटना नाही, यापूर्वीही जर गेल्या काही वर्षांची आकडेवारी पाहिली गेली तर IIT परिसरांमधून सातत्याने विद्यार्थ्यांद्वारे आत्मघाती पाऊल उचलण्याच्या बातम्या समोर येत राहिल्या आहेत. साहिल वाकोडेद्वारे केली गेलेली आत्महत्या 2016 च्या बहुचर्चित 'रोहित वेमुला सुसाइड केस'ची आठवण करून देते, जेव्हा आरोप लागला होता की रोहित वेमुलाने भेदभावामुळे आत्महत्या केली होती.
अशात चला जाणून घेऊया की रोहित वेमुला सुसाइड केसमध्ये आतापर्यंत काय-काय झाले आहे आणि IIT च्या किती विद्यार्थ्यांनी कधी-कधी आणि कोणत्या कारणांनी आत्महत्या केली आहे-
साहिल वाकोडे सुसाइड केस -
आयआयटी बॉम्बेमध्ये बीटेकचा विद्यार्थी साहिल वाकोडे 18 सप्टेंबरच्या संध्याकाळी आपल्या खोलीत मृत आढळला. आत्महत्येमुळे झालेल्या मृत्यूच्या विरोधात संस्थेच्या मुख्य गेटवर मोठ्या संख्येने विद्यार्थ्यांनी विरोध प्रदर्शन केले.
सांगितले जात आहे की मिड-सेमिस्टर परीक्षेदरम्यान त्याला मोबाईल फोनचा वापर करताना पकडले गेले होते, ज्यानंतर विद्यार्थ्याच्या वडिलांनी प्राध्यापकावर त्यांच्या मुलाला प्रताडित करण्याचा आरोप लावला आहे. विद्यार्थ्याच्या वडिलांच्या तक्रारीनंतर मुंबई पोलिसांनी हे प्रकरण क्राईम ब्रांचकडे सोपवले आहे.
वडिलांनी आपल्या तक्रारीत आरोप लावला आहे की आयआयटी बॉम्बेचे प्राध्यापक आणि इनविजिलेटर सूर्यनारायण डूला गेल्या तीन महिन्यांपासून त्यांच्या मुलाच्या विरोधात जातीवाचक टिप्पण्या करत होते. पोलिसांनी प्राध्यापक डूला यांच्या विरोधात एफआयआर नोंदवला आहे.
आयआयटी बॉम्बेच्या फॅकल्टीने दिले स्पष्टीकरण-
आयआयटी बॉम्बेनुसार, विद्यार्थ्याला परीक्षा हॉलमध्ये मोबाईल फोनसोबत पकडले गेले होते आणि त्याने उत्तरे शोधण्यासाठी प्रश्नपत्रिकेला चॅटजीपीटीवर अपलोड केले होते. तथापि, संस्थेने स्पष्ट केले की विद्यार्थ्याच्या विरोधात कोणतीही अनुशासनात्मक कारवाई सुरू केली गेली नव्हती.
आयआयटी बॉम्बे फॅकल्टी फोरमने देखील प्राध्यापक डूला यांच्या प्रति आपला पाठिंबा दर्शवत म्हटले की शैक्षणिक नक्कल आढळल्यानंतर प्राध्यापक केवळ संस्थेद्वारे स्वीकृत प्रक्रियांचे पालन करत होते. त्यांनी या घटनेची सूचना पुढील कारवाईसाठी अधिकाऱ्यांना दिली होती.
संस्थेने सांगितले की प्राध्यापक डूला आणि विभागप्रमुखांनी विद्यार्थ्याचे समुपदेशन केले होते आणि त्याला आश्वासन दिले होते की या घटनेचा त्याच्या शैक्षणिक कारकीर्दीवर कोणताही वाईट परिणाम पडणार नाही. यानंतर विद्यार्थी आपल्या हॉस्टेलच्या खोलीत परतला होता, जिथे नंतर तो मृत आढळला.
विशेष म्हणजे गेल्या 7महिन्यांत IIT बॉम्बे कॅम्पसमध्ये सुसाइडचे हे तिसरे प्रकरण सांगितले जात आहे. यापूर्वी यानंतर जुलैमध्ये नवीन सेमिस्टर सुरू होताच याच हॉस्टेलमध्ये 20 वर्षांच्या बीटेक सेकंड इयरच्या विद्यार्थ्याने सुसाइड केले होते. फेब्रुवारीमध्ये हॉस्टेल-4 मध्ये सेकंड इयरच्या एका विद्यार्थ्याने जीव दिला होता.
रोहित वेमुला सुसाइड केस 2016-
हैदराबाद सेंट्रल युनिव्हर्सिटीचा पीएचडी स्कॉलर रोहित वेमुलाने जानेवारी 2016 मध्ये आत्महत्या केली होती. या दरम्यान तेलंगणात टीआरएस आणि केंद्रात बीजेपीचे सरकार होते. केंद्रीय मंत्री स्मृती इराणी शिक्षण मंत्री होत्या.
या प्रकरणात अनुसूचित जाती आयोगाच्या तपासात आढळले की पीएचडीचा विद्यार्थी रोहित दलित होता. विद्यापीठ व हॉस्टेलमधून निलंबन आणि फेलोशिप रोखण्यासारख्या भेदभावाच्या वर्तणुकीमुळे तो मानसिकदृष्ट्या त्रस्त होता.
दलित नव्हता मग का केली आत्महत्या?
तर या प्रकरणाचा तपास बंद करताना पोलिसांनी तेलंगणा हायकोर्टात दावा केला होता की रोहितला हे माहित होते की तो दलित नव्हता आणि जातीची ओळख उघड होण्याच्या भीतीने त्याने आत्महत्या केली होती. जानेवारी 2016 मध्ये रोहित वेमुलाच्या आत्महत्येमुळे मृत्यूच्या कारणाने विद्यापीठांमध्ये दलितांच्या विरोधात भेदभावाबाबत देशव्यापी विरोध प्रदर्शन सुरू झाले होते.
तथापि, तेलंगणा हायकोर्टाला सोपवलेल्या आपल्या रिपोर्टमध्ये पोलिसांनी म्हटले होते की रोहितला माहित होते की त्याच्या आईने त्याला अनुसूचित जातीचे सर्टिफिकेट मिळवून दिले होते. रोहित वेमुला याच सर्टिफिकेटच्या द्वारे शिक्षण घेत होता.
रोहितला ही भीती होती की जर त्याच्या जातीचे वास्तव बाहेर आले तर त्याच्या विरोधात कायदेशीर कारवाई होऊ शकते. पोलिसांनुसार रोहितने याच कारवाईच्या भीतीने आत्महत्या केली.
दर्शन सोलंकी सुसाइड केस 12 फेब्रुवारी 2023-
12 फेब्रुवारीला दर्शन सोलंकीने आयआयटी बॉम्बेच्या हॉस्टेलच्या सातव्या मजल्यावरून उडी मारून आत्महत्या केली होती. दर्शन सोलंकी आयआयटी बॉम्बेमध्ये केमिकल इंजिनिअरिंगचा विद्यार्थी होता. या प्रकरणात सोलंकीच्या परिवाराचा आरोप होता की जातीच्या भेदभावामुळे त्याने आत्महत्या केली होती. तथापि, तपास रिपोर्टमध्ये म्हटले गेले आहे की जातीगत भेदभावाशी जोडलेला कोणताही पुरावा मिळाला नाही.
पोलिसांनी दर्शन सोलंकीच्या आत्महत्या प्रकरणात अनेक लोकांचे जबाब नोंदवले होते. तर दर्शन सोलंकीच्या सुसाइड नोटमध्ये विद्यार्थी अरमान इक्बाल खत्रीचे नाव लिहिले होते, SIT च्या चौकशीत आयआयटी बॉम्बेच्या अनेक स्टुडंट्सनी पोलिसांना सांगितले की आत्महत्येच्या काही दिवसांपूर्वी दर्शन सोलंकी आणि अरमानमध्ये वाद झाला होता.
ज्याला 9 एप्रिल 2023 ला मुंबई पोलिसांच्या SIT ने अटक केली होती. तथापि, नंतर आरोपी अरमान खत्रीला सेशन्स कोर्टातून जामीन मिळाला होता.
आयआयटी मद्रास सचिन सुसाइड केस 31 मार्च 2023
आयआयटी मद्रासमध्ये मेकॅनिकल इंजिनिअरिंगच्या 32 वर्षीय पीएचडी विद्यार्थी सचिनने 31 मार्च 2023 ला हॉस्टेलमध्ये सुसाइड केले होते. हे आत्मघाती पाऊल उचलण्यापूर्वी सचिनने आपल्या व्हॉट्सॲपवर लिहिले, "माफ करा, मी तितका चांगला नाही.
विद्यार्थ्याच्या नातेवाईकांनी प्राध्यापक आशिष सेनवर मानसिक छळाचा गंभीर आरोप लावला. तपासात अमानवीय वर्तणुकीच्या पुष्टीनंतर संस्थेच्या प्रबंध परिषदेने प्राध्यापक सेन यांना तत्काळ प्रभावाने निलंबित केले गेले होते.
IIT दिल्ली विद्यार्थ्याने केली आत्महत्या -
गेल्या महिन्यात 22 ऑगस्टला IIT दिल्लीचा विद्यार्थी ऋषिकेश कुमारने कॅम्पसमध्ये सुसाइड केले. त्याने IIT दिल्लीच्या लेक्चरर हॉल कॉम्प्लेक्सच्या सहाव्या मजल्यावरून उडी मारून जीव दिला. या प्रकरणात सांगितले गेले की ऋषिकेश हॉस्टेलमध्ये खोली न मिळाल्याने त्रस्त होता.
अनेक प्रयत्नांनंतरही जेव्हा त्याला हॉस्टेलमध्ये खोली मिळाली नाही तर तो आपल्या आईसोबत कॉलेजच्या बाहेर रूम घेऊन राहू लागला[. पण तो आपल्या क्लासमेट आणि कॅम्पस सपोर्ट नेटवर्कपासून आणखी वेगळा झाला होता, ज्या कारणाने त्याने टोकाचे पाऊल उचलले.
