मुंबई. अजित पवार यांच्या निधनानंतर महाराष्ट्राचे राजकीय चित्र आणि एनसीपीच्या आतील समीकरणे पूर्णपणे बदलली आहेत. आता एनसीपीच्या दोन्ही गटांचे विलीनीकरण होण्याच्या चर्चा जोरात सुरू आहेत. हे कोणत्याही पुनर्मिलनासारखे कमी, तर असे जास्त वाटत आहे जणू शरद पवार आपला गमावलेला वारसा परत मिळवत आहेत.
जर एनसीपीच्या दोन्ही गटांचे विलीनीकरण झाले आणि हा एकत्रित पक्ष एनडीएमध्ये सामील झाला, तर सर्वात मोठा प्रश्न असेल की पवार कुटुंबात कोणाचे वजन वाढेल आणि कोणाला बाजूला केले जाईल.
अजित पवार एक जननेते आणि कुशल प्रशासक होते. त्यांच्याशिवाय, त्यांच्या कुटुंबातील सदस्यांची- सुनेत्रा, पार्थ आणि जय पवार यांची संघटनेवर तशी मजबूत पकड नाही, जशी कधीकाळी त्यांची असायची. त्यांच्या निधनानंतर, या विलीनीकरणाचा अर्थ असा होऊ शकतो की पवार कुटुंबात केवळ सुप्रिया सुळे यांचेच राजकीय वजन अधिक मजबूत होईल.
भाजपलाही (BJP) चांगले माहीत आहे की अजित पवार यांच्याशिवाय, त्यांच्या गटात असा कोणताही मोठा तळागाळातील कार्यकर्त्यांची फळी असलेला जननेता नाही जो मते खेचू शकेल. रोहित पवार कठोर परिश्रम करत आहेत, परंतु हे पाहणे बाकी आहे की आपल्या पक्षाच्या अंतर्गत परिस्थिती आणि सुप्रिया सुळे यांच्या उपस्थितीदरम्यान ते किती प्रगती करतात. या संदर्भात, काँग्रेससोबतची त्यांची वाढती जवळीक बरेच काही सांगून जाते.
भाजप, ज्याच्याकडे सध्या सत्तेची सूत्रे आहेत, त्याला संसदेत आपली स्थिती मजबूत करण्यासाठी आणि काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील विरोधी आघाडीला कमकुवत करण्यासाठी शरद पवार आणि त्यांच्या आठ लोकसभा खासदारांच्या पाठिंब्याची गरज आहे.
तर दुसरीकडे सुनेत्रा पवार आपल्या गटावरील आपले नियंत्रण सोडू इच्छित नाहीत. त्यांना माहीत आहे की ज्या क्षणी त्यांनी हे नियंत्रण गमावले, त्याच क्षणी त्यांचे राजकीय वजन आणि पदही हिरावले जाऊ शकते. अजित पवार यांच्याशी जोडलेले ज्येष्ठ सहकारी, सुनेत्रा आणि त्यांच्या मुलांच्या वागणुकीमुळे त्रस्त असल्याचे सांगितले जात आहे. हेच कारण आहे की सुनेत्रा आणि त्यांचे पुत्र पार्थ पवार कोणत्याही प्रकारे विलीनीकरणाला कडाडून विरोध करत आहेत आणि आपली स्थिती टिकवून ठेवण्यासाठी शक्य ते सर्व प्रयत्न करत आहेत.
NDTV च्या अहवालानुसार, अलीकडेच दिल्लीत एनसीपीचे ज्येष्ठ नेते आणि केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांच्यात एक बैठक झाली, ज्यामध्ये विलीनीकरणाच्या शक्यतांवर चर्चा झाली. सुनेत्रा पवार यांनी जाणीवपूर्वक त्या महत्त्वाच्या बैठकीपासून अंतर राखले.
ही ताजी घडामोड, जी एनसीपीच्या गटांमध्ये माजलेली उलथापालथ दर्शवते, असे संकेत देते की शरद पवार यांनी पडद्यामागून एक निर्णायक लढाई सुरू केली आहे, जेणेकरून ते त्या पक्षावर पुन्हा आपले नियंत्रण मिळवू शकतील ज्याचे नेतृत्व कधीकाळी ते स्वतः करत होते.
या अनुभवी नेत्याने अद्याप आपले पत्ते पूर्णपणे उघडलेले नाहीत. त्यांच्या मुख्य उद्दिष्टांमध्ये आपली मुलगी सुप्रिया सुळे यांच्यासाठी एक महत्त्वाची राजकीय भूमिका निश्चित करणे आणि पक्षाचे नाव व निवडणूक चिन्हावरून सुरू असलेली कायदेशीर लढाई जिंकणे यांचा समावेश आहे.
परंतु सर्वात मोठा प्रश्न हा आहे की जर पक्षांनी आपापसात विलीनीकरण केले, तर पवार कुटुंबातील सदस्यांचे भविष्य काय असेल?
1. सुप्रिया सुळे: सर्वात मोठ्या लाभार्थी, शरद पवार यांच्या एकुलत्या एक कन्या आणि बारामतीतून दीर्घकाळ खासदार राहिलेल्या सुप्रिया सुळे, सध्या शरद पवार गटाच्या राष्ट्रीय कार्यकारी अध्यक्ष आहेत आणि पक्षाचा मुख्य चेहरा आहेत. जर विलीनीकरण झाले, तर यामुळे त्यांच्या राजकीय शक्यता बऱ्याच मजबूत होतील.
शरद पवार या विलीनीकरणासाठी तेव्हाच तयार होतील, जेव्हा सुप्रिया यांना सरकार आणि पक्ष, दोन्हीमध्ये कोणतीतरी महत्त्वाची भूमिका मिळेल. एका संयुक्त पक्षात, त्या आपल्या वडिलांनंतर निर्विवादपणे दुसऱ्या क्रमांकाच्या नेत्या असतील. अशाही चर्चा आहेत की त्यांना केंद्र सरकारमध्ये कोणतेतरी मोठे पद दिले जाऊ शकते.
2. सुनेत्रा पवार: सुनेत्रा पवार यांनी अलीकडेच सक्रिय राजकारणात पाऊल ठेवले होते आणि बारामती लोकसभा मतदारसंघातून सुप्रिया सुळे यांच्या विरोधात निवडणूक लढवली होती, ज्यामध्ये त्या 1,58,333मतांच्या फरकाने पराभूत झाल्या. तथापि, अजित पवार यांच्या निधनानंतर, सहानुभूतीच्या लाटेने त्यांना पक्ष आणि सरकारमध्ये एक महत्त्वाचे स्थान मिळवून देण्यास मदत केली. परंतु काळासोबत, त्यांचे जवळचे लोकही त्यांच्या विरोधात गेले, ज्याचे मुख्य कारण त्यांचे पुत्र पार्थ यांची वागणूक मानले जाते.
त्या पक्षावरील आपले नियंत्रण टिकवून ठेवण्याचा आणि उपमुख्यमंत्रीपद वाचवण्याचा पूर्ण प्रयत्न करत आहेत, तथापि त्या आपल्या दिवंगत पतीकडे असलेले महत्त्वाचे अर्थ खाते मिळवण्यात अपयशी ठरल्या. विलीनीकरण झाल्यावर, सुनेत्रा पवार यांची स्थिती सर्वात जास्त कमकुवत होईल, त्यांच्याकडे शरद पवार यांच्यासारखा राजकीय अनुभव नाही आणि आमदारांवरही त्यांची तशी मजबूत पकड नाही. विलीनीकरणानंतर, पक्षाची सूत्रे पूर्णपणे शरद पवार आणि सुप्रिया सुळे यांच्या हातात येतील.
3. शरद पवार: सर्वोपरि नेते. एनसीपीचे संस्थापक, महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री आणि माजी केंद्रीय मंत्री, 86 वर्षांचे शरद पवार आजही आपल्या पक्षाचे निर्विवाद प्रमुख आहेत आणि इंडी (INDI) आघाडीसाठी एक प्रमुख रणनीतीकार आहेत. जर एनसीपीचे विलीनीकरण झाले, तर शरद पवार 'महायुती' आघाडीसाठी एक 'किंगमेकर' म्हणून उदयास येतील.
भलेही भाजपची इच्छा नसेल, तरीही त्याला शरद पवार यांच्यासारख्या उंचीच्या नेत्याला आपल्या आघाडीत एक महत्त्वाची भूमिका आणि सत्तेत वाटा देण्यास भाग पडेल. यामुळे शिवसेनेचा एकनाथ शिंदे गट आणखी कमकुवत होईल. जरी शरद पवार यांची धर्मनिरपेक्ष विचारधारा पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि अमित शाह यांच्या विचारांपेक्षा पूर्णपणे वेगळी असली, तरीही ते आपली मुलगी सुप्रिया सुळे यांचे भविष्य सुरक्षित करण्यासाठी आणि पक्षाची मूळ ओळख परत मिळवण्यासाठी असा समझोता करू शकतात.
4. पार्थ पवार: 2019 च्या लोकसभा निवडणुकीत मावळ मतदारसंघातून निवडणूक लढवल्यावर पार्थ पवार यांना दारुण पराभवाचा सामना करावा लागला होता आणि 2024 च्या निवडणुकांदरम्यानही ते पूर्णपणे बाजूला राहिले. सध्या, ते एनसीपीचे सरचिटणीस आहेत आणि महाराष्ट्रातून राज्यसभा खासदार आहेत. आपल्या आई सुनेत्रा यांच्यासोबत मिळून, ते पक्षाला शरद पवार यांच्या हातात जाण्यापासून रोखण्याचा प्रयत्न करत आहेत. विलीनीकरणानंतर पार्थ यांचे भविष्य बऱ्याच धोक्यात आले आहे.
