मुंबई. Maharashtra Drought-like situation: राज्यातील अनेक भागांमध्ये पावसाने दीर्घकाळ ओढ दिल्याने खरीप पिके संकटात आली आहेत. शेतकऱ्यांचे मोठ्या प्रमाणावर नुकसान होत असल्याच्या पार्श्वभूमीवर राज्यात दुष्काळ जाहीर करण्याची मागणी जोर धरत आहे. विरोधकांसह शेतकरी संघटनांकडून सरकारवर दबाव वाढत असतानाच आता राज्याचे कृषिमंत्री दत्तात्रय भरणे यांनी दुष्काळ जाहीर करण्याचे स्पष्ट संकेत दिले आहेत. राज्यात 100 टक्के दुष्काळ जाहीर करणे गरजेचे आहे, असे भरणे यांनी म्हटले आहे.
गेल्या 40 ते 50 दिवसांपासून राज्यातील अनेक भागांत समाधानकारक पाऊस झालेला नाही. जूनमध्ये पावसाची सुरुवात अपेक्षेप्रमाणे झाली नाही. त्यानंतर जुलैमध्ये चांगला पाऊस झाला असला, तरी ऑगस्ट आणि सप्टेंबरमध्ये अनेक जिल्ह्यांमध्ये पावसाचा मोठा खंड पडला. परिणामी शेतकऱ्यांनी पेरलेली पिके करपण्याची स्थिती निर्माण झाली असून, खरीप हंगामावर त्याचा मोठा परिणाम झाला आहे.
दुष्काळ जाहीर होणे आता जवळपास निश्चित?
कृषिमंत्री दत्तात्रय भरणे यांनी या परिस्थितीवर भाष्य करताना राज्यात दुष्काळ जाहीर होणे आता जवळपास निश्चित असल्याचे संकेत दिले. “राज्यात दुष्काळ जाहीर केला जाईल, यात शंका नाही. दुष्काळ जाहीर करण्याची ही गरज आहे,” अशी भूमिका त्यांनी मांडली आहे. कृषी आणि महसूल विभागाकडून परिस्थितीची माहिती घेतल्यानंतर पुढील निर्णय होईल, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.
यापूर्वीही भरणे यांनी राज्यावर 100 टक्के दुष्काळाचे सावट असल्याचे म्हटले होते. पावसाच्या प्रदीर्घ खंडामुळे शेतकऱ्यांची पिके उद्ध्वस्त होत असल्याचे त्यांनी नमूद केले होते. त्यामुळे दुष्काळ जाहीर करून शेतकऱ्यांना आवश्यक मदत देण्याची गरज असल्याचे संकेत त्यांच्या वक्तव्यातून मिळत आहेत.
16 टक्के पावसाची तूट; अनेक तालुके कोरडे -
राज्यातील पावसाच्या स्थितीची आकडेवारीही चिंताजनक आहे. जून ते सप्टेंबर या कालावधीत राज्यात सरासरीपेक्षा सुमारे 16 टक्के कमी पाऊस झाल्याचे अलीकडील अहवालांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे. राज्यातील 20 जिल्ह्यांमधील 86 तालुक्यांमध्ये 30 दिवसांपेक्षा अधिक काळ पावसाचा खंड राहिल्याची माहिती समोर आली आहे. काही तालुक्यांमध्ये 43 दिवसांहून अधिक काळ पाऊस झालेला नाही.
पावसावर अवलंबून असलेल्या शेतीसमोर मोठे संकट उभे राहिले आहे. सोयाबीन, कडधान्ये, कापूस आणि अन्य खरीप पिकांवर पावसाच्या खंडाचा परिणाम झाला आहे. काही भागांत पिके हातातून जाण्याची परिस्थिती निर्माण झाली आहे.
धरणांतील पाणीसाठ्याचीही चिंता
पावसाच्या तुटीचा परिणाम जलसाठ्यावरही होत आहे. सप्टेंबरच्या सुरुवातीला राज्यातील धरणांमध्ये सुमारे 76 टक्के पाणीसाठा असल्याचे वृत्त आहे. मात्र राज्यातील सर्व भागांमध्ये पावसाचे वितरण समान नसल्याने केवळ राज्याचा एकत्रित जलसाठा हा स्थानिक परिस्थितीचे पूर्ण चित्र दाखवत नाही. पावसाची तूट असलेल्या भागांत धरणे, तलाव आणि भूजलपातळीची स्थिती अधिक गंभीर असल्याचे निरीक्षण नोंदवण्यात आले आहे.
5 ऑक्टोबरपासून दुष्काळी पंचनामे
दरम्यान, दुष्काळी परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी 5 ऑक्टोबरपासून दुष्काळी स्थितीचे पंचनामे करण्याचे निर्देश दिल्याची माहिती आहे. राष्ट्रीय आपत्ती निधीच्या निकषांचा विचार करून हे पंचनामे करण्यात येणार आहेत. पावसाच्या खंडामुळे नुकसान झालेल्या पिकांची वस्तुनिष्ठ माहिती या प्रक्रियेतून समोर येण्याची शक्यता आहे.
चारा छावण्यांचीही गरज?
पावसाअभावी केवळ पिकांचेच नुकसान होत नाही, तर जनावरांच्या चाऱ्याचा प्रश्नही गंभीर होत आहे. चाऱ्याची उपलब्धता कमी झाल्यास दुग्ध व्यवसायावरही परिणाम होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे आगामी काळात जनावरांसाठी चारा आणि पाण्याची व्यवस्था करण्यासाठी छावण्या सुरू करण्याबाबत निर्णय घ्यावा लागू शकतो, असे कृषिमंत्री भरणे यांनी सांगितले आहे.
