डिजिटल डेस्क, मुंबई: फडणवीस सरकारने लिफ्ट आणि एस्केलेटर सुरक्षेबाबत कडक नियम लागू केले आहेत. आता 12 वर्षांपेक्षा कमी वयाची मुले कोणत्याही प्रौढ व्यक्तीच्या देखरेखीशिवाय लिफ्ट किंवा एस्केलेटरचा वापर करू शकणार नाहीत. नियमांकडे दुर्लक्ष केल्यास बिल्डिंग कॉम्प्लेक्सचा लिफ्ट परवाना रद्द केला जाऊ शकतो.
राज्य सरकारने 'महाराष्ट्र लिफ्ट, एस्केलेटर आणि मूव्हिंग वॉक नियम, 2026' अधिसूचित केले आहेत, ज्यामध्ये लिफ्ट, एस्केलेटर आणि मूव्हिंग वॉकसाठी सुरक्षा, देखभाल आणि परवान्याशी संबंधित कडक नियम लागू करण्यात आले आहेत.
नव्या नियमात काय-काय बदलणार?
या नियमांनुसार 18 वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या व्यक्तींना लिफ्ट ऑपरेटर म्हणून कामावर ठेवण्यास बंदी घालण्यात आली आहे. हे नियम देखभाल आणि सुरक्षेसाठी इमारत मालक आणि उपकरणांच्या मालकांवर अधिक जबाबदारी टाकतात.
तसेच, अधिकृत कंत्राटदारांनी महिन्यातून किमान एकदा लिफ्ट, एस्केलेटर आणि मूव्हिंग वॉकची तपासणी करणे आणि त्यांची देखभाल करणे अनिवार्य करण्यात आले आहे.
याशिवाय, परवानाधारक किंवा अधिकृत कंत्राटदाराद्वारे या लिफ्टचे वार्षिक ऑडिट आणि परीक्षण केले जावे आणि त्याचा अहवाल इलेक्ट्रिकल इन्स्पेक्टरला सादर केला जावा.
नवीन नियमांमध्ये लिफ्टसाठी काही अतिरिक्त सुरक्षा वैशिष्ट्यांचाही समावेश करण्यात आला आहे, जसे की सीसीटीव्ही (CCTV), ऑटोमॅटिक रेस्क्यू डिव्हाइस (ARD) आणि ओव्हरलोड प्रोटेक्शन डिव्हाइस (OLPD). ज्या विद्यमान लिफ्टमध्ये ही यंत्रणा नाही, त्यामध्ये नियम लागू झाल्यापासून एका वर्षाच्या आत ती बसवणे अनिवार्य असेल.
24 तासांच्या आत करावा लागणार अपघाताचा अहवाल
नवा नियम अपघाताची माहिती देण्यासाठी एक कालमर्यादा देखील निश्चित करतो. कोणत्याही अपघाताची माहिती 24 तासांच्या आत इलेक्ट्रिकल इन्स्पेक्टर आणि स्थानिक पोलीस ठाण्याला दिली जावी.
वापरात नसलेल्या लिफ्ट, एस्केलेटर आणि मूव्हिंग वॉक कशा प्रकारे सुरक्षित ठेवल्या जाव्यात हे नियमांमध्ये सांगण्यात आले आहे. मालकांनी एकतर ही उपकरणे काढून टाकावीत किंवा वीज जोडणी खंडित करून ती सुरक्षित यांत्रिक स्थितीत असल्याची खात्री करावी.
लिफ्ट वेल, एस्केलेटर किंवा मूव्हिंग वॉक असलेल्या ठिकाणी कोणत्याही अनधिकृत व्यक्तीला जाण्यापासून रोखण्यासाठी सर्व गेट, दरवाजांचे मार्ग आणि प्रवेशद्वार चांगल्या प्रकारे कुलूपबंद किंवा बॅरिकेड लावून बंद केले पाहिजेत.
बंद पडलेल्या एस्केलेटर आणि मूव्हिंग वॉकसाठी नियम
बंद पडलेल्या एस्केलेटर आणि मूव्हिंग वॉकचा वापर जिना किंवा पादचारी मार्गासारखा केला जाऊ शकत नाही. आपत्कालीन परिस्थितीत त्वरित मदतीसाठी लिफ्ट देखभाल करणाऱ्या कंत्राटदारांना आपल्या कार्यालयात 24 तास कॉल सेवा द्यावी लागेल, जेणेकरून तक्रार आणि आपत्कालीन कॉलला तात्काळ प्रतिसाद मिळू शकेल.
परवान्याचे नियम आता कडक आहेत. लिफ्ट, एस्केलेटर किंवा मूव्हिंग वॉक चालवण्याचा परवाना तेव्हाच मिळेल जेव्हा ते नॅशनल बिल्डिंग कोड, भारतीय मानक ब्युरोचे नियम आणि इतर संबंधित कायद्यांनुसार बसवलेले असतील. परवानाधारक असा कोणताही बदल करू शकत नाहीत ज्यामुळे यंत्राची सुरक्षा कमी होईल, त्याचे योग्य काम बिघडेल किंवा लोकांच्या जीवाला धोका निर्माण होईल.
