मुंबई: ऑस्कर 2027 साठी भारताकडून मराठी चित्रपट 'गोंधळ'ची निवड करण्यात आली आहे. गोंधळ हा फक्त एक चित्रपट नाही. हा महाराष्ट्राच्या लोकसंस्कृतीशी खोलवर जोडलेला आहे. वास्तविक, गोंधळ हा महाराष्ट्रातील एक लोकनृत्य परंपरा आहे.
महाराष्ट्राचे हे लोकनृत्य लावणी आणि फुगडीसारख्या नृत्यांपेक्षा खूप वेगळे आहे. हे नृत्य मुळात एका मराठी लोकपरंपरेशी जोडलेले आहे. चला जाणून घेऊया गोंधळ का केला जातो आणि हे लोकनृत्य मराठी संस्कृतीत इतके खास महत्त्व का ठेवते.
गोंधळ काय असतो?
गोंधळ हे महाराष्ट्रातील एक पारंपारिक धार्मिक आणि सांस्कृतिक लोकनृत्य आहे. हा कुलदेवी, विशेषतः भवानी माता आणि रेणुका माता यांच्या आवाहनासाठी केला जातो.
या नृत्यात गाणे, अभिनय आणि भक्तीचा मेळ असतो, जो नर्तक सादर करतात. गोंधळ करणाऱ्या कलाकारांना गोंधळी म्हटले जाते आणि याच समुदायाच्या लोकांनी ही परंपरा पिढ्यानपिढ्या पुढे नेली आहे.
गोंधळ का केला जातो?
गोंधळ कुलदेवीचे आभार व्यक्त करण्यासाठी आणि त्यांचा आशीर्वाद घेण्यासाठी आयोजित केला जातो. कुटुंबातील कोणत्याही शुभ कार्यानंतर, विशेषतः लग्नानंतर कुलदेवीचा आशीर्वाद घेण्यासाठी गोंधळ केला जातो. एखादी नवस/मनोकामना पूर्ण झाल्यानंतरही गोंधळाचे आयोजन केले जाते, जेणेकरून देवीचे आभार व्यक्त करता यावेत.
महाराष्ट्रात गोंधळाचे महत्त्व-
मराठी संस्कृतीत गोंधळाला धार्मिक आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या खूप महत्त्व आहे. ताळ आणि तुंतुण्याच्या धुणेवर गोंधळी कुलदेवीची आराधना करतात आणि तिचे आवाहन करतात. असे मानले जाते की गोंधळ छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळापेक्षाही जुना आहे आणि शुभ प्रसंगी तसेच युद्धात विजयानंतर हे नृत्य केले जात असे.
गोंधळ हे सामाजिक एकतेचेही प्रतीक आहे. या आयोजनात कुटुंब आणि गावातील लोक एकत्र जमतात आणि देवीची आराधना करतात.
गोंधळ कसा केला जातो?
गोंधळाचे आयोजन रात्री केले जाते, जे रात्रभर चालते आणि शेवटी देवीची आरती केली जाते. गोंधळी खास पोशाख घालतात, ज्यामध्ये लांब कुर्ता, धोती, डोक्यावर फेटा आणि गळ्यात कवड्यांची माळ घालतात आणि कपाळावर हळदी-कुकुंवाचा टिळा लावतात.
गोंधळ संबळ (ढोल) आणि तुंतुण्यासारख्या वाद्यवृंदांच्या धुणेवर केला जातो. सर्वात आधी कुलदेवीची पूजा केली जाते, मशाल पेटवली जाते आणि देवीचे गीत गाऊन देवीचे आवाहन केले जाते. संबळाच्या तालावर गोंधळी नृत्य करतात आणि पौराणिक कथा सांगतात. गोंधळाचा शेवट कुलदेवीच्या महाआरतीने होतो.
