नवी दिल्ली. भविष्यातील अंतराळ मोहिमांना गती देण्यासाठी आणि चंद्रावर मानवी वस्त्या वसण्यासाठी जगातील महासत्तांमध्ये एक नवीन शर्यत सुरू झाली आहे. अमेरिका, रशिया आणि चीन आता चंद्रावर न्यूक्लियर रिएक्टर बनवण्याच्या तयारीत गुंतले आहेत.
द न्यूयॉर्क टाईम्सच्या एका रिपोर्टनुसार, तिन्ही देशांचे मानणे आहे की चंद्रावर स्थायी बेस बनवण्यासाठी, त्याच्या मौल्यवान संसाधनांचा शोध घेण्यासाठी आणि अंतराळात प्रभावी मोहिमा संचालित करण्यासाठी पारंपरिक ऊर्जा स्रोतांपेक्षा अणुऊर्जा हाच एकमेव सर्वात विश्वासार्ह पर्याय आहे.
नासा आणि रशिया-चीनच्या योजना अंतराळात आघाडी टिकवून ठेवण्यासाठी अमेरिकन स्पेस एजन्सी नासाने गेल्या ऑगस्टमध्ये कंत्राटदारांना (कॉन्ट्रॅक्टर्स) असा न्यूक्लियर रिएक्टर डिझाइन करण्यास सांगितले आहे, जो अंतराळातील कठीण प्रवासाचा सामना करू शकेल आणि चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर कोणत्याही देखभालीशिवाय काम करू शकेल.
नासाचे ध्येय डिसेंबर 2030 पर्यंत आपल्या लूनर रिएक्टर 1 ला लाँचसाठी पूर्णपणे तयार करणे आहे. हा रिएक्टर 20 किलोवॉट वीज तयार करेल आणि कोणत्याही मानवी हस्तक्षेपाशिवाय सलग पाच वर्षांपर्यंत काम करण्यात सक्षम असेल.
दुसऱ्या बाजूला, रशिया आणि चीन एका गुप्त भागीदारीअंतर्गत काम करत आहेत. रशिया 2036 पर्यंत सेलेना लूनर रिएक्टर विकसित करण्याच्या योजनेवर काम करत आहे. 10 किलोवॉट वीज क्षमतेच्या या रिएक्टरला चीनच्या नेतृत्वात बनणाऱ्या स्टेशनला ऊर्जा देण्यासाठी डिझाइन केले जात आहे, जो एका दशकापर्यंत स्वयंचलितपणे काम करू शकेल.
न्यूक्लियर पॉवर प्लांटवर का दाखवत आहेत विश्वास?
चंद्रावर स्थायी बेस चालवण्यासाठी सतत विजेची आवश्यकता असेल. जरी सोलर पॅनेल दिवसा वीज देऊ शकतात, परंतु चंद्रावर रात्री पृथ्वीच्या कॅलेंडरच्या हिशोबाने 14 दिवसांपेक्षा जास्त लांब आणि खूप थंड असतात. अशा वेळी केवळ सौर ऊर्जेवर अवलंबून राहणे शक्य नाही.
न्यूक्लियर रिएक्टर सूर्याच्या प्रकाशाशिवायही वर्षांपर्यंत सतत वीज पुरवठा सुनिश्चित करू शकतात.
काय आहेत धोरणात्मक चिंता?
तांत्रिकदृष्ट्या हे पाऊल जितके क्रांतिकारी दिसते, तितकेच धोकादायकही आहे. वैज्ञानिकांनी इशारा दिला आहे की रॉकेट लाँचदरम्यान कोणत्याही अपयशाने रेडिओॲक्टिव्ह पदार्थ वातावरणात किंवा चंद्रावर पसरू शकतात.
पृथ्वीच्या उलट, चंद्रावर रिएक्टर्सच्या चारही बाजूंना मोठे सुरक्षा कडे बनवणे अत्यंत कठीण आणि कठीण असेल. याच धोक्याला कमी करण्यासाठी अमेरिका आणि रशिया दोन्ही आपले रिएक्टर्स निष्क्रीय अवस्थेत चंद्रावर पाठवण्याची योजना बनवत आहेत. सुरक्षेव्यतिरिक्त, या शर्यतीने भू-राजकीय चिंताही वाढवल्या आहेत.
सांगून ठेवू, 1967 च्या आऊटर स्पेस ट्रीटीअंतर्गत कोणताही देश चंद्रावर आपल्या सार्वभौम अधिकाराचा दावा करू शकत नाही, परंतु नासाला भीती आहे की चीन आणि रशियाद्वारे स्थापित न्यूक्लियर रिएक्टरच्या आसपास एक प्रतिबंधित सुरक्षा क्षेत्र बनू शकते. याने अमेरिकन अंतराळवीर आणि रोव्हर्सची ये-जा मर्यादित होऊ शकते, जे की अंतराळात सर्व देशांच्या मुक्त प्रवेशाच्या जागतिक तत्त्वाच्या विरोधात असेल.
हे ही वाचा -Flydubai Attack: फ्लायदुबई हल्लेखोर को-पायलटचे अल-कायदाकडून कौतुक; अमेरिका-इस्रायलला धमकी
