नवी दिल्ली. भारतात आज बरेच खाद्यतेल ब्रँड्स आहेत. यांपैकी कित्येक खूप जुने आहेत, ज्यांची सुरुवात मागच्या शतकात झाली होती. तेथेच अनेक ब्रँड्स या शतकात सुरू केले गेले. जर तुम्ही 90 च्या दशकातील मुले किंवा त्यापूर्वी जन्मलेले आहात तर तुम्हाला धारा रिफाइंड ऑइल (Dhara Refined Oil) नक्की आठवत असेल. सोबतच आठवत असेल, ती जाहिरात जी दूरदर्शनवर येत असे, ज्यामध्ये एक मुलगा घर सोडून जातो आणि धारा ऑइलमध्ये बनलेली जिलेबी खाण्यासाठी घरी परत येतो. परंतु धारा ऑइलची संपूर्ण गोष्ट काय होती? कोणी आणि का हा ब्रँड सुरू केला गेला होता? चला जाणून घेऊया.

कोणी आणि कधी सुरू केला होता? 

धारा (Dhara) खाद्यतेलाला नॅशनल डेअरी डेव्हलपमेंट बोर्ड (NDDB) ने 23 ऑगस्ट 1988 रोजी 'ऑपरेशन गोल्डन फ्लो' (Operation Golden Flow) कार्यक्रमांतर्गत लाँच केले होते. सुरुवातीच्या वर्षांत याच्या वितरण आणि मार्केटिंगची जबाबदारी गुजरात को-ऑपरेटिव्ह मिल्क मार्केटिंग फेडरेशन (GCMMF - अमूलची मूळ कंपनी) कडे होती. नंतर वर्ष 2003 मध्ये एनडीडीबीने याला आपली उपकंपनी मदर डेअरी (Mother Dairy) च्या मालकीमध्ये घेतले.

'ऑपरेशन गोल्डन फ्लो' अंतर्गत झाला लाँच -

धारा हा भारताचा पहिला असा ब्रँड होता, जो टॅम्पर-प्रूफ (छेडछाड-विरोधी) पॅक आणि टेट्रा पॅकमध्ये खाण्याचे तेल घेऊन आला होता. याला 'ऑपरेशन गोल्डन फ्लो' कार्यक्रमांतर्गत बाजारात उतरवले गेले होते. भारतात 'ऑपरेशन गोल्डन फ्लो' (Operation Golden Flow) देशाला खाद्यतेलांच्या उत्पादनात स्वावलंबी बनवण्यासाठी १९८० च्या दशकात सुरू करण्यात आलेली एक महत्त्वाची मोहीम होती.

ऑपरेशन फ्लडपासून होता प्रेरित -

    ऑपरेशन गोल्डन फ्लोच्या माध्यमातून भारताला खाद्यतेलाच्या उत्पादनात स्वावलंबी बनवणे, अगदी त्याचप्रमाणे जसे 'ऑपरेशन फ्लड' (श्वेत क्रांती) ने दूध उत्पादनात यश संपादन केले होते. त्या वेळी बाजारात विना ब्रँड असलेले उघडे आणि भेसळयुक्त तेल विकले जात होते. उघड्या तेलाच्या विक्रीवर अंकुश लावून ग्राहकांना सुरक्षित पर्याय देणे हे होते.

    गळितधान्य शेतकऱ्यांना थेट बाजाराशी जोडले-

     धाराच्या माध्यमातून भेसळीपासून मुक्त, उच्च दर्जाचे आणि विश्वासार्ह खाद्यतेल योग्य व रास्त किमतीत सामान्य लोकांपर्यंत पोहोचवणे हे होते. भारतात पहिल्यांदाच भेसळ रोखण्यासाठी सीलबंद (टॅम्पर-प्रूफ) आणि लिटरवर आधारित पॅक सादर करणे हे होते. लहान पातळीवरील गळितधान्य (oilseed) शेतकऱ्यांना थेट बाजाराशी जोडणे जेणेकरून त्यांच्या उत्पन्नात वाढ व्हावी आणि एक स्थिर पुरवठा कायम राहावा.

    या व्यक्तीचा होता प्लॅन -

    1977 मध्ये जेव्हा भारतात जनता पक्षाचे सरकार आले, तेव्हा तत्कालीन अर्थमंत्री हिरूभाई एम. पटेल यांनी डॉ. व्हर्गीस कुरियन यांना आवाहन केले की जसे त्यांनी देशाला दुधाच्या उत्पादनात स्वावलंबी बनवले आहे, तसेच भारताला खाद्यतेल (Edible Oil) च्या क्षेत्रातही स्वावलंबी बनवावे. त्या वेळी भारतात उघड्या तेलाचा काळाबाजार आणि भेसळ खूप मोठी समस्या होती.

    डॉ. कुरियन यांच्या नेतृत्वाखाली 'नॅशनल डेअरी डेव्हलपमेंट बोर्ड' (NDDB) ने देशाला खाद्यतेलाच्या बाबतीत स्वावलंबी बनवण्यासाठी 'ऑपरेशन गोल्डन फ्लो' कार्यक्रम सुरू केला. याच ऑपरेशन अंतर्गत NDDB ने 23 ऑगस्ट 1988 रोजी 'धारा' तेल लाँच केले. धारा देशाचा पहिला असा ब्रँड बनला जो भेसळ रोखण्यासाठी टॅम्पर-प्रूफ टेट्रा पॅक आणि पॉली पॅकमध्ये सीलबंद तेल घेऊन आला.

    आज कोण आहे मालक?

     सुरुवातीला धारा तेलाचे वितरण अमूल (GCMMF) सांभाळत होती. परंतु सध्या धारा कुकिंग ऑइल पूर्णपणे NDDB ची उपकंपनी मदर डेअरी (Mother Dairy) च्या मालकीमध्ये येते.