धर्म डेस्क, नवी दिल्ली. हिंदू धर्मात सर्पपूजेची शतकानुशतके जुनी परंपरा आहे. येथे सर्पांची पूजा सजीव प्राणी म्हणून नव्हे, तर सर्पदेवता म्हणून केली जाते. भारतात केवळ सर्पांना समर्पित अशी असंख्य सर्पमंदिरे आहेत. नागपंचमी किंवा शिवरात्रीसारख्या शुभ प्रसंगी हे दृश्य खरोखरच विलक्षण असते.
या मंदिरांशी निगडित परंपरा आणि श्रद्धा त्यांना देशभरातील इतर मंदिरांपेक्षा वेगळे आणि विशेष बनवतात. यावर्षी नागपंचमी सोमवार, 17 ऑगस्ट 2026 रोजी साजरी केली जाईल. चला, भारतातील पाच प्रसिद्ध सर्प मंदिरांविषयी जाणून घेऊया.
नागचंद्रेश्वर मंदिर, उज्जैन
मध्य प्रदेशातील उज्जैन येथील नागचंद्रेश्वर मंदिर, उज्जैनमधील प्रसिद्ध महाकाल मंदिराच्या तिसऱ्या मजल्यावर आहे. हे मंदिर वर्षातून एकदाच नागपंचमीच्या मुहूर्तावर उघडले जाते. असे मानले जाते की, स्वतः राजा तक्षक या मंदिरात वास करतात.
नागचंद्रेश्वर मंदिरात 11 व्या शतकातील एक भव्य मूर्ती आहे, ज्यात भगवान शिव आणि देवी पार्वती एका फणा असलेल्या सर्पावर बसलेले आहेत. ही मूर्ती नेपाळमधून आणली गेली असल्याचे म्हटले जाते. शिवाय, हे जगातील एकमेव मंदिर आहे जिथे भगवान विष्णूंऐवजी भगवान शिव सर्पावर बसलेले आहेत.
मन्नरसला नागराज मंदिर, केरळ
केरळच्या अलाप्पुझा जिल्ह्यात असलेले मन्नारसाला मंदिर हे सर्पपूजेसाठी ओळखले जाते. मंदिराशी संबंधित आख्यायिकांनुसार, येथे विशेषतः नागराजाची पूजा केली जाते.
असे मानले जाते की ज्या जोडप्यांना संततीची इच्छा आहे, त्यांना या मंदिरात पूजा केल्याने फायदा होऊ शकतो. मन्नारशाला मंदिरातील मुख्य महिला पुजारिणीची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची आहे.
नागराज मंदिर, नागरकोविल
नाग देवताला समर्पित असलेले नागराज मंदिर, तामिळनाडूतील नागरकोविल शहरात वसलेले आहे. विशेष म्हणजे, या प्राचीन मंदिरावरूनच शहराचे नाव ठेवण्यात आले आहे.
मंदिराच्या गर्भगृहात असलेल्या नागराज देवतेची पूजा वाळूच्या रूपात केली जाते. इतकेच नव्हे तर, भक्तांना प्रसाद म्हणून ओली वाळू दिली जाते, जी अत्यंत पवित्र मानली जाते. या मंदिराला भेट दिल्याने कालसर्प दोषाचा प्रभाव कमी होतो, असा विश्वास आहे.
नागवासुकी मंदिर, प्रयागराज
उत्तर प्रदेशातील प्रयागराज येथे गंगा नदीच्या काठावर वसलेले नागवासुकी मंदिर, हे सर्पदेवतेची पूजा करण्याचे प्रमुख स्थान आहे. नागपंचमीच्या निमित्ताने मंदिरात विशेष प्रार्थना केल्या जातात. शिवाय, अशी श्रद्धा आहे की केवळ सर्पदेवतेचे दर्शन घेतल्याने कालसर्प दोषाच्या भीतीपासून मुक्ती मिळते.
तिरुनागेश्वरम नागनाथस्वामी मंदिर
तामिळनाडूतील थिरुनागेश्वरम नागनाथस्वामी मंदिर हे विशेषत: नागा उपासना आणि नवग्रह उपासनेसाठी ओळखले जाते. नागनाथस्वामींच्या रूपात येथे भगवान शंकराची पूजा केली जाते.
मंदिरात राहूचीही पूजा केली जाते. या काळात राहू अभिषेकासारखे धार्मिक विधीदेखील केले जातात. भक्तांचा असा विश्वास आहे की राहूच्या मूर्तीला अर्पण केलेले दूध निळे दिसते, पण जमिनीवर पडल्यावर पांढरे होते.
हेही वाचा: नागपंचमी 2026: श्रावण सोमवारचा दुर्मिळ योग, जाणून घ्या नागपंचमीच्या पूजेची पद्धत आणि महत्त्व
Disclaimer: या लेखात नमूद केलेले उपाय, फायदे, सल्ला आणि विधाने केवळ सामान्य माहितीसाठी आहेत. दैनिक जागरण या लेखातील मजकुराचे समर्थन करत नाही. या लेखातील माहिती विविध स्रोत, ज्योतिषी, पंचांग, प्रवचने, श्रद्धा, धार्मिक ग्रंथ आणि आख्यायिका यांमधून संकलित केली आहे. वाचकांना विनंती आहे की त्यांनी हा लेख अंतिम सत्य किंवा दावा मानू नये आणि स्वतःच्या विवेकबुद्धीचा वापर करावा.
