डिजिटल डेस्क, नवी दिल्ली. दररोज सोशल मीडियावर काहीतरी व्हायरल होत असते. असाच एक व्हिडिओ सध्या सोशल मीडियावर व्हायरल होत आहे, ज्यामध्ये एक प्रवासी ट्रेनचा चालक एका महिला प्रवाशाला ट्रेनमधून उतरवताना दिसत आहे.
व्हिडिओची नेमकी तारीख आणि ठिकाण अद्याप निश्चित झालेले नाही. ती महिला तिकीटाशिवाय प्रवास करत होती की चुकून चुकीच्या डब्यात चढली होती, हे देखील अस्पष्ट आहे.
हा व्हिडिओ समोर आल्यानंतर प्रश्न निर्माण झाले आहेत: तिकीटाशिवाय प्रवास केल्याबद्दल एका महिला प्रवाशाला ट्रेनमधून मध्येच उतरवता येईल का? एखादी महिला रात्रीच्या वेळी तिकीटाशिवाय प्रवास करू शकते का?
महिलांसाठी काय नियम आहेत?
भारतीय रेल्वेच्या नियमांनुसार, वैध तिकीटाशिवाय प्रवास करणे कायदेशीररित्या बेकायदेशीर आहे आणि त्यासाठी निर्धारित भाडे किंवा दंड भरावा लागतो. तथापि, रेल्वे कायदा, १९८९ मध्ये महिला प्रवाशांच्या सुरक्षेला प्राधान्य देऊन विशेष तरतुदी करण्यात आल्या आहेत.
जर एखादी महिला एकटी किंवा लहान मुलांसोबत प्रवास करत असेल, तर तिला कोणत्याही परिस्थितीत ट्रेनमधून उतरवता येणार नाही.
टीटीई तिला रात्रीच्या वेळी उतरवू शकत नाहीत.
नियमांनुसार, जर एकटी किंवा मुलांसोबत प्रवास करणारी महिला रात्री (संध्याकाळी ६:०० ते सकाळी ६:०० च्या दरम्यान) तिकीटाशिवाय पकडली गेली आणि तिच्याकडे दंड भरण्यासाठी पैसे नसतील, तर टीटीई तिला लहान, अनोळखी किंवा निर्मनुष्य स्टेशनवर ट्रेनमधून उतरवू शकत नाहीत. महिलांच्या सुरक्षेसाठी, त्यांना रात्रीच्या वेळी ट्रेनमधून उतरवण्यास सक्त मनाई आहे.
दिवसा महिलांना उतरवण्यासाठी देखील काही अटी आहेत.
जर एखादी महिला प्रवासी तिकीटाचे भाडे आणि दंड भरण्यास नकार देत असेल किंवा तसे करण्यास असमर्थ असेल, तर तिला फक्त दिवसा ट्रेनमधून उतरवता येते. तथापि, रेल्वेने यासाठी दोन अनिवार्य अटी ठेवल्या आहेत:
मुख्य स्टेशन असणे आवश्यक: महिलांना कोणत्याही लहान स्टेशनवर उतरवता येणार नाही. तिला फक्त त्याच स्टेशनवर उतरवता येईल जिथून ट्रेन सुरू झाली किंवा जिथे संपली, किंवा एखाद्या मोठ्या जंक्शन, टर्मिनल किंवा जिल्हा मुख्यालयात उतरवता येईल.
महिला पोलीस अधिकाऱ्याची उपस्थिती अनिवार्य आहे: जेव्हा एखाद्या महिला प्रवाशाला ट्रेनमधून उतरवले जाते, तेव्हा महिला पोलीस अधिकाऱ्याची (राखीव पोलीस दलातील (RPF) महिला कॉन्स्टेबल किंवा सरकारी वकील कार्यालयातील) उपस्थिती अनिवार्य आहे. कोणताही एकटा पुरुष टीटीई (TTE) महिलेला जबरदस्तीने उतरवू शकत नाही.
भाडे आणि दंडासंबंधी नियम काय आहेत?
जर तिकीट नसताना पकडलेल्या महिला प्रवाशाकडे पैसे असतील, तर ती पूर्ण भाडे आणि विहित दंड (जुलै २०२६ पासून लागू झालेल्या सुधारित तरतुदींनुसार किमान ₹५०० दंड) भरून, पावती घेऊन आपला प्रवास सुरू ठेवू शकते.
याव्यतिरिक्त, जर एखाद्या महिलेकडे जनरल तिकीट असेल किंवा तिकीट नसेल आणि ती स्लीपर किंवा एसी कोचमध्ये प्रवास करत असेल, तर टीटीई तिला आरक्षित जागेवरून जनरल कोचमध्ये जाण्यास किंवा नियमांनुसार दंड भरण्यास सांगू शकतो.
तथापि, तिला रात्रीच्या वेळी ट्रेनमधून उतरवता येणार नाही. त्याचबरोबर, रेल्वे नियमांनुसार, पुरुष प्रवाशांनी महिलांच्या डब्यात प्रवेश करणे हा देखील एक दंडनीय गुन्हा आहे, ज्यासाठी ₹2,500 पर्यंत दंड होऊ शकतो.
नियमांच्या उल्लंघनाबद्दल कुठे आणि कशी तक्रार करावी?
प्रवासादरम्यान, जर एखाद्या टीटीईने किंवा रेल्वे कर्मचाऱ्याने महिला प्रवाशाला उतरण्यासाठी दबाव टाकला किंवा रात्रीच्या वेळी, खराब हवामानात, किंवा महिला कॉन्स्टेबलच्या अनुपस्थितीत गैरवर्तन केले, तर प्रवासी तात्काळ आपल्या हक्कांचा वापर करू शकतात.
अशा परिस्थितीत, रेल्वे हेल्पलाइन क्रमांक 139 वर कॉल करून किंवा रेलमदत ॲप आणि पोर्टलद्वारे तात्काळ तक्रार दाखल करता येते. तक्रार दाखल करताना, संबंधित टीटीईचे नाव, बॅज क्रमांक किंवा ओळखपत्र तपासून घ्या, जेणेकरून रेल्वे प्रशासन दोषी कर्मचाऱ्यावर कठोर कारवाई करू शकेल.
