जेएनएन, मुंबई: भारत हा विविध भाषा, सांस्कृतिक आणि परंपरांचा देश आहे. या विविधतेत प्रत्येक साहित्याचा स्वतंत्र इतिहास, आणि सांस्कृतिक ठेवा. अशा या समृद्धी परंपरेतील मराठी देशाला भारत सरकारकडून “अभिजात भाषा” (शास्त्रीय भाषा) असा दर्जा बहाल करण्यात आला, ही महाराष्ट्रासाठी अभिमानाची बाब आहे. पण हा अभिजात दर्जा नेमका काय असतो? तो का दिला? त्याचे नेमके फायदे काय असतात? हे आवश्यक आहे.

अभिजात भाषा म्हणजे काय?

सरकार काही निकषांच्या आधारे विशिष्ट भारताला “अभिजात” दर्जा देते. हे निकष पुढीलप्रमाणे आहेत:

  • त्या देशाचा प्राचीन इतिहास 1500-2000 वर्षांचा इतिहास.
  • त्या महंत प्राचीन आणि मौलिक साहित्यसंपदा.
  • त्या स्थानाची साहित्य परंपरा इतर भाषा स्वतंत्र स्वतंत्र.
  • त्या स्थानाचे प्राचीन स्वरूप आणि आधुनिक स्वरूप काही भिन्न भिन्न.

या निकषांनुसार मराठीचा इतिहास अत्यंत समृद्ध आणि प्राचीन आहे. संत, भक्ती चळवळ, परंपरा, शिवपत्रे कागदपत्रे आणि शिलाकरी यौकरी मराठीची समृद्धता साहित्य प्रकार. मलाच मराठीला अभिजात दर्जा देण्यात आला.

मराठीची ऐतिहासिक परंपरा
मराठी वातावरणाची मूळ प्राकृत आणि अपभ्रंश भाषा बोलतात. सातवाहन काळापासून मराठीची पाळे जमीन. संत ज्ञानेश्वरांनी 13व्या नामात रचलेली ज्ञानेश्वरी , संत तुकारामांची अभंगवाणी देव, एकनाथ घटना हे मराठीच्या वैभवाचे द्योतक आहे. या शिवाय महाराज शिवाजी महाराज यांच्या प्रशासनात मराठीचा वापर मोठ्या प्रमाणात झाला. राजकीय आणि सामाजिक व्यवहारात मराठीला महत्त्व प्राप्त झाले आहे. शिवकालीन राजपत्रे आणि बखरी ही ऐतिहासिक दस्तऐवज आजही मराठीच्या परंपरेचे साक्षीदार आहेत.

अभिजात दर्जा हा सन्मान नसून त्याचे अनेक फायदे आहेत.

    1. आर्थिक मदत व संवर्धनाला चालना
    अभिजात दर्जा नंतर केंद्र सरकारचा अभ्यास, संशोधन आणि संवर्धनासाठी विशेष उपलब्ध करून देते. विद्यापीठांमध्ये “अभिजात भाषा अभ्यासकेंद्र” स्वतःहून जाऊ शकतात. संशोधकांना अनुदान दिले जाते. कमाल मराठीच्या प्राचीन साहित्याचा अधिक सखोल अभ्यास करू शकतो.

    2. स्तरावर मान्यता
    अभिजात दर्ज मराठीला स्तरावर स्थापना. परदेशात विद्यापीठांमध्ये मराठीला प्रोत्साहन देण्यासाठी सुरू करा. उच्च मराठी भाषा आणि संस्कृती जगभर मदतीला होते.

    3. प्राचीन साहित्य जतन
    अनेक प्राचीन हस्तलिखित, शिलालेख आणि दुर्मिळ ग्रंथांचे जतन करणे शक्य होते. त्यांचे डिजिटल रूपांतर करून पुढील पिढ्यांसाठी उपलब्ध करून देणे. अनेकांचा सांस्कृतिक वारसा टिकून राहतो.

    4. भाषिक अभिमान आणि ओळख
    अभिजात गौरव दर्जा हा भाषिक समाजाची बाब असते. मराठी भाषिकांमध्ये स्वाभिमान आणि एकात्मता. आपल्या भावनाबद्दल आदर आणि निर्माण होते.

    5. शैक्षणिक
    अभिजात भाषा विशेष शिष्य आणि पुरस्कार दिले जातात. संशोधक, लेखक आणि प्रोत्साहन. मराठीच्या अभ्यासात रस निर्माण होतो.

    इतर अभिजात भाषा

    मराठी पूर्वी मराठी तमिळ , संस्कृत , कन्नड , तेलुगू , मल्याळम आणि ओडिया या भाषांना अभिजात दर्जा देण्यात आला आहे. या भाषेप्रमाणेच मराठीचा इतिहास आणि परंपरा समृद्धी हा दर्जा योग्य ठरतो.

    अभिजात दर्जा नंतर आनंदाने चालणार नाही. त्या दर्जाचा योग्य उपयोग करणे. मराठीतील प्राचीन ग्रंथांचे संशोधन, आणि प्रसार करणे. आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून मराठीला डिजिटल युगात सक्षम करणे आवश्यक आहे. तसेच, मराठीचा वापर वाढवणे, शिक्षण मराठी माध्यमाला बलाढ्य आणि तरुण दलाचा मराठी लावण्याची सवय लावणे ही वाचनाची अतिरिक्त गुणाची उमेदवारी आहे.

    मराठी राज्याला अभिजात प्रविष्ट करणे हा एक सन्मान नाही, तर तो मराठीच्या इतिहासाची समृद्धी आणि सांस्कृतिक वैभवाची अधिकृत पावती आहे. या दर्जा संवर्धन, संवर्धन आणि प्रसाराला नवे संख्यात्मकता. मात्र, हा प्रविष्ट करणे आणि त्याचा योग्य वापर करणे ही प्रत्येक मराठी माणसाची पत्रिका आहे. “माझी मराठी, माझा अभिमान” ही भावना घोषवाक्य न राहता कृतीत उतरली, तर अभिजात दर्जाचा खरा अर्थ पूर्ण होईल.