धर्म डेस्क, नवी दिल्ली.पितृपक्ष 27सप्टेंबर 2026 रोजी सुरू झाले असून, 'सर्व पितृ अमावस्ये'च्या निमित्ताने 10 ऑक्टोबर, 2026 रोजी समाप्त होईल. 16 दिवसांच्या श्राद्ध पक्षात, लोक आपल्या पूर्वजांच्या मुक्ती आणि समाधानासाठी पिंडदान, तर्पण आणि श्राद्ध विधी करतील. हिंदू धार्मिक नियमांनुसार, समुद्रकिनारी, तलावाजवळ, नदीजवळ किंवा पवित्र सरोवराजवळ श्राद्ध विधी करणे सर्वात शुभ मानले जाते.
भारतात 14 प्रमुख तीर्थक्षेत्रे आहेत, जी पूर्वजांच्या आत्म्यांच्या शांतीसाठी आणि पूर्वजांच्या पापांच्या निवारणासाठी पवित्र आणि धार्मिकदृष्ट्या महत्त्वाची मानली जातात. मान्यतेनुसार, पितृपक्षात या प्रमुख तीर्थक्षेत्रांवर पिंडदान, तर्पण आणि श्राद्ध विधी केल्याने पूर्वजांच्या आत्म्यांना शांती मिळते. चला, त्या पवित्र तीर्थक्षेत्रांबद्दल जाणून घेऊया जिथे पूर्वजांच्या पापांच्या निवारणासाठी श्राद्ध विधी करणे शुभ मानले जाते.
गया, बिहार
भारतातील बिहार राज्यात असलेला गया जिल्हा पवित्र आणि धार्मिकदृष्ट्या महत्त्वाचा मानला जातो. गया येथील फाल्गु नदी हिंदू धर्मातील सर्वात पवित्र नद्यांपैकी एक मानली जाते. वायू पुराणानुसार, ही नदी भगवान विष्णूचा अवतार मानली जाते. संपूर्ण भारतातून यात्रेकरू दिवंगत आत्म्यांसाठी पिंडदान करण्यासाठी या पवित्र स्थळी येतात. असे मानले जाते की फाल्गु नदीत स्नान केल्याने माणसाची सांसारिक पापे धुतली जातात.
फाल्गु नदीच्या काठावर अंदाजे ४८ व्यासपीठे आहेत, जिथे ब्राह्मण पुजारी आपल्या पूर्वजांसाठी पिंडदान (यज्ञोपवीत संस्कार) करण्याचा विधी करतात. पितृपक्षात, गया येथे आपल्या पूर्वजांसाठी पिंडदान (यज्ञोपवीत संस्कार) करण्यासाठी लोकांची मोठी गर्दी जमते. या काळात, संपूर्ण भारतातून लोक आपल्या पूर्वजांसाठी श्राद्ध विधी करण्यासाठी गया येथे प्रवास करतात.
वाराणसी
हिंदू धर्मग्रंथांमध्ये, वाराणसीला काशी म्हणूनही ओळखले जाते, जे भारतातील सर्वात पवित्र नदीचे उगमस्थान आहे. वाराणसी हे जगातील सर्वात जुन्या शहरांपैकी एक असून, ते आपल्या समृद्ध वारसा, धार्मिक आणि सांस्कृतिक महत्त्वासाठी ओळखले जाते. पितृपक्षात काशी येथील गंगा नदीच्या काठावर केला जाणारा पिंडदान हा दिवंगत आत्म्यांसाठी आणि पूर्वजांसाठी एक धार्मिक विधी आहे. पितृपक्षात लोक आपल्या पूर्वजांसाठी श्राद्ध विधी करण्यासाठी वाराणसीलाही गर्दी करतात.
प्रयागराज (अलाहाबाद)
उत्तर प्रदेशातील प्रयागराज शहर हे भारतातील एक प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र आहे, जिथे प्रत्येक हिंदू धर्माच्या अनुयायाने आयुष्यात एकदा तरी भेट दिलीच पाहिजे. गंगा, सरस्वती आणि यमुना नद्यांचा संगम असलेला त्रिवेणी संगम, भारतातील सर्वात प्रमुख आणि पवित्र तीर्थक्षेत्रांपैकी एक मानला जातो. पितृपक्षात, हिंदू भक्त आपल्या पूर्वजांसाठी पिंडदान (पिंडदानाची अर्पण) करण्यासाठी प्रयागराजला गर्दी करतात. अलाहाबाद हे भारतातील सर्वात पवित्र स्थळांपैकी एक आहे, जिथे पिंडदान करणे शुभ मानले जाते.
हरिद्वारमधील पिंडदान
उत्तराखंडमध्ये स्थित असलेले हरिद्वार, हिंदूंसाठी सर्वात पवित्र तीर्थक्षेत्रांपैकी एक आहे. गंगा नदीचा उगम येथूनच होतो. पितृपक्षात, अनेक भक्त आपल्या पूर्वजांसाठी पिंडदान करण्यासाठी हरिद्वारला भेट देतात. श्राद्ध विधी, तर्पण, पिंडदान आणि पूर्वजांशी संबंधित इतर विधी करण्यासाठी हरिद्वार हे भारतातील सर्वात प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्रांपैकी एक आहे.
अवंतिकामधील पिंडदान
अवंतिका हे भारतातील सर्वात पवित्र तीर्थक्षेत्रांपैकी एक मानले जाते, कारण येथून क्षिप्रा नदी वाहते. मान्यतेनुसार, क्षिप्रा नदीचे वाहणारे पाणी हे दिवंगत आत्म्यांसाठी धार्मिक विधी करण्यासाठी एक महत्त्वाचे स्थान आहे. ही नदी हिंदू धर्मातील पवित्र नद्यांपैकी एक मानली जाते आणि तिचा उल्लेख वेदांमध्येही आढळतो. हे ठिकाण शक्तीभय तीर्थ म्हणूनही ओळखले जाते. पितृपक्षात (पितृपक्ष महिन्यात) नदीच्या काठावर पिंडदान करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
अयोध्या (भरत कुंड)
उत्तर प्रदेशात सरयू नदीच्या काठावर वसलेले प्राचीन भारतीय शहर अयोध्या, हे भगवान रामाचे जन्मस्थान आहे. हे शहर भारतातील सर्वात पवित्र तीर्थक्षेत्रांपैकी एक आहे, जिथे ३५० किलोमीटर लांबीच्या सरयू नदीच्या काठावर असलेल्या राम पैडी घाटावर दिवंगत आत्म्यांसाठी आणि पूर्वजांसाठी श्राद्ध विधी केले जातात. असेही मानले जाते की या नदीत स्नान केल्याने सर्व पापे धुतली जातात.
बद्रीनाथमध्ये पिंडदान
उत्तराखंड राज्यात असलेले बद्रीनाथ, भारतातील सर्वात पवित्र ठिकाणांपैकी एक मानले जाते. भगवान विष्णूचे पवित्र निवासस्थान असण्याव्यतिरिक्त, हिंदू भक्तांसाठी पितृकर्म विधी करण्यासाठी हे एक पवित्र स्थान मानले जाते. बद्रीनाथमधील अलकनंदा नदी ही भारतातील सर्वात पवित्र नद्यांपैकी एक आहे. प्रसिद्ध ब्रह्म कपाल घाट याच नदीकिनारी वसलेला आहे, जिथे हिंदू भक्त सांसारिक पापांपासून मुक्ती मिळवण्यासाठी पवित्र स्नान करतात.
द्वारका येथील पिंडदान
द्वारका शहर गोमती नदीच्या काठावर वसलेले आहे. याच नदीकिनारी गोमती घाट आहे, जे हिंदूंसाठी एक अत्यंत महत्त्वाचे तीर्थक्षेत्र आहे. मोठ्या संख्येने हिंदू भक्त दर्शनासाठी या पवित्र स्थळाला भेट देतात. द्वारका गोमती नदीच्या काठावर दिवंगत आत्म्यांसाठी पिंडदानासारखे धार्मिक विधी देखील केले जातात.
पुरी जगन्नाथ येथे पिंडदान
ओडिशातील पुरी येथील जगन्नाथ धाम हे भार्गवी आणि महानदी या दोन पवित्र नद्यांचा संगम आहे, जिथे दिवंगत आत्म्यांसाठी आणि पूर्वजांसाठी हिंदू विधी केले जातात. हे पवित्र स्थळ हिंदू यात्रेकरूंसाठी एक महत्त्वाचे ठिकाण आहे, जे आपल्या सांसारिक पापांपासून मुक्ती मिळवण्यासाठी येथे स्नान करतात. पितृपक्षात, दक्षिण भारतातील अनेक भक्त आपल्या पूर्वजांसाठी श्राद्ध विधी करण्यासाठी या स्थळाला भेट देतात.
कुरुक्षेत्र
हरियाणाच्या कुरुक्षेत्र जिल्ह्यातील थानेसर येथे असलेले सन्निहित सरोवर हे हिंदू भक्तांमध्ये प्रसिद्ध असलेले एक पवित्र जलाशय आहे. असे मानले जाते की हे सरोवर सात पवित्र सरस्वती नद्यांचा संगम आहे. या पवित्र पाण्यात स्नान केल्याने भटक्या आत्म्यांना शांती मिळते. हे पवित्र स्थळ दिवंगत आत्म्यांसाठी पिंडदान करण्याकरिता सर्वात लोकप्रिय ठिकाणांपैकी एक आहे. संपूर्ण भारतातून भक्त आपल्या दिवंगत नातेवाईक आणि पूर्वजांच्या आत्म्यांना श्रद्धांजली वाहण्यासाठी येथे येतात.
मथुरेतील पिंडदान
भगवान कृष्णाचे जन्मस्थान असल्याने, मथुरा हे हिंदू भक्तांसाठी श्रद्धेचे एक प्रमुख केंद्र आहे. विश्रांती तीर्थ, बोधिनी आणि वायू तीर्थ ही पवित्र स्थळे आहेत, जिथे हिंदू भक्त वर्षभर दिवंगत आत्म्यांसाठी धार्मिक विधी करण्यासाठी भेट देतात.
पुष्करमधील पिंडदान
राजस्थानमधील पुष्कर येथे, पुष्कर सरोवर म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या तलावाकडे जाणारे ५२ घाट आहेत. हे स्नान करण्याचे मंच आणि पाण्यात उतरणाऱ्या पायऱ्या आहेत. संपूर्ण भारतातून भक्त पुष्कर सरोवरात स्नान करण्यासाठी येतात. असा विश्वास आहे की या पवित्र पाण्यात स्नान केल्याने पापे धुतली जातात. याशिवाय, जन्म आणि पुनर्जन्माच्या कर्मचक्रातून मुक्त होण्यासाठी येथे पिंडदानाचा विधी देखील केला जातो.
सिद्धपूरमध्ये पिंडदान
हिंदू धर्मात, दिवंगत आत्म्यांच्या शांतीसाठी आणि पूर्वजांना प्रसन्न करण्यासाठी केला जाणारा पिंडदानाचा विधी, विशेषतः गुजरातमधील सिद्धपूर येथे केला जातो. या शहराला हिंदू भक्तांसाठी विशेष महत्त्व आहे.
उज्जैनमध्ये पिंडदान
उज्जैनमधील शिप्रा नदीच्या काठावर पिंडदानासारखे हिंदू धार्मिक विधी नियमितपणे केले जातात. असे मानले जाते की शिप्रा नदीच्या वाहत्या पाण्यात स्नान केल्याने सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते.
हेही वाचा: Pitru Paksha 2026: गयेत पिंडदान करण्याचा विचार आहे? जाणून घ्या पोहोचण्याचा मार्ग, खर्च आणि पुजाऱ्याची दक्षिणा
Disclaimer: या लेखात नमूद केलेले उपाय/फायदे/सल्ला आणि विधाने केवळ सामान्य माहितीसाठी आहेत. दैनिक जागरण या विशेष लेखातील मजकुराचे समर्थन करत नाही. या लेखातील माहिती विविध स्रोत/ज्योतिषी/पंचांग/प्रवचने/मान्यता/धार्मिक ग्रंथ/दंतकथा यांमधून संकलित केली आहे. वाचकांना विनंती आहे की त्यांनी हा लेख अंतिम सत्य किंवा दावा मानू नये आणि स्वतःच्या विवेकबुद्धीचा वापर करावा. दैनिक जागरण अंधश्रद्धेच्या विरोधात आहे.
