लाइफस्टाइल डेस्क, नवी दिल्ली. दिव्यांचा सण असलेली दिवाळी आनंदाने साजरी केली जात असली तरी, फटाक्यांमुळे हवेत एक विषारी पदार्थ सोडला जातो, जो सामान्य वायू प्रदूषणापेक्षाही अधिक घातक असतो.
होय, हा फटाक्यांचा धूर आपल्या श्वासावाटे फुफ्फुसांपर्यंत पोहोचू शकतो आणि अंतर्गत नुकसान करू शकतो. चला, हा धूर आपल्या शरीरावर कसा परिणाम करतो ते समजून घेऊया.
केवळ धूरच नाही, तर एक मंद गतीने पसरणारे विष हवेत पसरते.
जेव्हा आपण फुलझडी, डाळिंब, चरखी किंवा फटाक्यांच्या माळा लावतो, तेव्हा त्यातून मोठ्या प्रमाणात सूक्ष्म कण (PM) आणि विविध धोकादायक वायू बाहेर पडतात. हे प्रदूषण इतके गंभीर होऊ शकते की ते अनेकदा जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) ठरवलेल्या सुरक्षिततेच्या मर्यादेपेक्षा कित्येक पटींनी जास्त असते.
अनेक दिवस टिकतो हा धोका
फटाक्यांचा परिणाम दुसऱ्या दिवशी सकाळपर्यंत नाहीसा होईल, असे गृहीत धरणे पूर्णपणे चुकीचे आहे. खरे तर, हिवाळ्यात वाऱ्याचा वेग कमी असतो आणि तापमान कमी असते. यामुळे, फटाक्यांचा विषारी धूर आकाशात उडण्याऐवजी जमिनीच्या अगदी जवळ स्थिरावतो. परिणामी, आपल्याला सलग अनेक दिवस ही गुदमरवणारी हवा श्वासावाटे घ्यावी लागते.
या प्रदूषणामुळे सर्वाधिक नुकसान कोणाला होते?
या प्रदूषित हवेचा विशेषतः तीन गटांवर परिणाम होतो:
- लहान मुले: मुलांची फुफ्फुसे अजून विकसित होत असतात, त्यामुळे त्यांना या विषारी धुराचा अधिक धोका असतो.
- वृद्ध व्यक्ती: जसजसे त्यांचे वय वाढते, तसतसे त्यांच्या फुफ्फुसांची कार्यक्षमता कमी होते, ज्यामुळे त्यांना प्रदूषणाचा अधिक धोका निर्माण होतो.
- दमा आणि सीओपीडी (COPD) रुग्ण: श्वसनविकार असलेल्या लोकांच्या श्वसनमार्गात आधीच सूज आणि संवेदनशीलता असते. या धुरामुळे त्यांना खोकला, छातीत जडपणा, धाप लागणे आणि श्वास घेताना घरघर लागण्याचा धोका लक्षणीयरीत्या वाढतो.
प्रतिबंध हाच सर्वोत्तम उपाय आहे.
तुम्ही निरोगी असाल तरच दिवाळीचा आनंद घेऊ शकता. अशक्त आणि आजारी व्यक्तींनी घराबाहेर पडण्यापूर्वी वायू प्रदूषणाच्या पातळीची जाणीव ठेवावी. कोणत्याही कारणाशिवाय दाट धूर असलेल्या भागांमध्ये जाणे टाळा. श्वास घेण्यास त्रास होत असल्यास किंवा गुदमरल्यासारखे वाटल्यास, घरगुती उपायांची वाट न पाहता तात्काळ डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
(डॉ. विवेक नांगिया, उपाध्यक्ष आणि फुफ्फुसविज्ञान विभाग प्रमुख, मॅक्स हॉस्पिटल, साकेत)
