लाइफस्टाइल डेस्क, नवी दिल्ली. फटाक्यांमधून निघणारा धूर आणि रासायनिक प्रदूषकांमुळे हवा, पाणी आणि ध्वनी प्रदूषण वाढते, ज्यामुळे पर्यावरणावर विपरीत परिणाम होतो. फटाक्यांच्या निर्मितीमध्ये वापरला जाणारा कागद, पुठ्ठा आणि प्लास्टिक केवळ नैसर्गिक संसाधनांवरच ताण आणत नाहीत, तर त्यांच्या उत्पादनात गुंतलेले कारखाने देखील प्रदूषणात भर घालतात. फटाक्यांच्या दुष्परिणामांमध्ये त्वचेला गंभीर भाजणे, दृष्टीदोष, हृदयविकाराचा झटका आणि दम्याचे झटके, कायमचे बहिरेपण आणि मृत्यूचाही समावेश असू शकतो.

डॉ. सूर्यकांत (विभाग प्रमुख, श्वसन औषधशास्त्र, केजीएमयू, लखनौ) स्पष्ट करतात की, फटाक्यांमधून निघणाऱ्या विषारी वायूंमुळे डोकेदुखी, मायग्रेन, डोळ्यांची आणि नाकाची ॲलर्जी, उच्च रक्तदाब आणि हृदयविकाराच्या झटक्यांचा धोका वाढू शकतो. हा ऋतू वायू प्रदूषणासाठी अनुकूल वातावरण देखील निर्माण करतो. हिवाळा जसजसा पुढे सरकतो, तसतसा वाऱ्याचा वेग कमी होतो आणि सकाळचे धुके वाढते, म्हणूनच दिवाळीनंतर घसा खवखवणे, खोकला आणि श्वास घेण्यास त्रास होणे यांसारख्या समस्या वाढतात.

श्वसनसंस्थेच्या आजारांवर वायू प्रदूषणाचा परिणाम
भारतात अंदाजे 4 कोटी लोक दम्याने आणि 6 कोटी लोक सीओपीडीने (COPD) ग्रस्त आहेत. या रुग्णांसाठी फटाक्यांमुळे होणारे वायू प्रदूषण एक दुःस्वप्न आहे. फटाक्यांमधून निघणारा धूर आणि धुळीचे सूक्ष्म कण (PM2.5 आणि PM10) श्वासावाटे फुफ्फुसांमध्ये खोलवर पोहोचतात. यामुळे ॲलर्जी, फुफ्फुसांची सूज आणि श्वासमार्गात अडथळा यांसारख्या समस्या उद्भवू शकतात. श्वसनसंस्थेच्या रुग्णांना गुदमरल्यासारखे वाटणे, सतत खोकला येणे, छातीत जडपणा जाणवणे आणि दम्याचे तीव्र झटके येणे यांसारख्या समस्या जाणवू शकतात.

प्रदूषित हवेत असलेले ओझोन आणि इतर हानिकारक वायू फुफ्फुसांच्या पृष्ठभागाला नुकसान पोहोचवू शकतात आणि ऑक्सिजनची देवाणघेवाण करण्याच्या क्षमतेवर परिणाम करू शकतात. ज्या रुग्णांची फुफ्फुसे आधीच कमकुवत आहेत, त्यांना गंभीर गुंतागुंतीचा सामना करावा लागू शकतो. उडणारी धूळ, माती आणि धुळीचे कण यांसारखे सूक्ष्म कण श्वासावाटे शरीरात प्रवेश करू शकतात. हे कण दमा, नाकाची ऍलर्जी आणि श्वसनाच्या इतर आजारांनी ग्रस्त असलेल्यांसाठी विशेषतः हानिकारक असू शकतात.

खोकला, धाप लागणे आणि ऍलर्जी यांसारखी श्वसनाची लक्षणे वाढू शकतात. अशा रुग्णांनी धूळ आणि रासायनिक वासांपासून दूर राहावे. जर घरात रंगकाम किंवा वार्निशिंग केले असेल, तर वास पूर्णपणे नाहीसा होईपर्यंत आणि पुरेशी हवा खेळती होईपर्यंत रुग्णाने त्या जागेपासून दूर राहावे. आपल्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष करू नका, कारण थोडीशी खबरदारी घेतल्यास गंभीर आरोग्य समस्या टाळता येतात.

श्वसनाच्या रुग्णांसाठी महत्त्वाची खबरदारी

    • घरातच थांबा: जास्त प्रदूषणाच्या काळात शक्यतोवर बाहेर जाणे टाळा. योगाभ्यास, प्राणायाम करा, सकाळचे चालणे टाळा आणि आरोग्यदायी अन्न खा, पण फास्ट फूड खाऊ नका.
    • मास्क वापरा: जर तुम्हाला बाहेर जावेच लागले, तर प्रदूषणाच्या सूक्ष्म कणांशी संपर्क कमी करण्यासाठी चांगल्या दर्जाचा मास्क वापरा.
    • वाफ घ्या: वाफ घेतल्याने नाक आणि घशातील कोरडेपणा कमी होतो आणि नाकातील कोंडण्यापासून आराम मिळू शकतो. यामुळे श्वास घेण्यास काहीसा आराम मिळू शकतो.
    • इन्हेलरचा नियमित वापर करा: दमा आणि सीओपीडी (COPD) असलेल्या रुग्णांनी त्यांची डॉक्टरांनी सांगितलेली औषधे आणि इन्हेलर नियमितपणे वापरावेत. लक्षणे वाढल्यास किंवा नियंत्रणात न आल्यास, ताबडतोब डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
    • धूळ, साफसफाई आणि रंगापासून दूर राहा: रंगकाम आणि रसायनांच्या वासामुळे श्वसनाच्या रुग्णांना श्वास घेण्यास त्रास होऊ शकतो, म्हणून या गोष्टी टाळा.
    • छातीच्या तज्ञांचा सल्ला घ्या: श्वसनाच्या रुग्णांनी छातीच्या तज्ञांचा सल्ला घ्यावा. इन्हेलर, औषधे यांचा योग्य वापर आणि आवश्यक वैद्यकीय खबरदारी याबाबत डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.