लाइफस्टाइल डेस्क, नवी दिल्ली. भारतीय भरतकामाने, ज्यात जरदोझीचाही समावेश आहे, जगभरात आपली ओळख निर्माण केली आहे. हे भरतकाम त्याच्या गुंतागुंतीच्या कलाकुसरीसाठी आणि तेजासाठी ओळखले जाते, पण तुम्हाला माहित आहे का जरदोझीचा अर्थ काय आहे? चला, या भरतकामाच्या शतकानुशतके जुन्या इतिहासाचा शोध घेऊया.

जरदोझीचा इतिहास काय आहे?
जरदोझी हा एक पर्शियन शब्द आहे, जो "झार" आणि "दोझी" या शब्दांपासून बनला आहे. "झार" म्हणजे सोने आणि "दोझी" म्हणजे भरतकाम, म्हणजेच सोन्याचे भरतकाम. आज, कपड्यांवर धातूचे धागे, मणी आणि खडे वापरून केलेल्या भरतकामाला जरदोझी म्हटले जाते.

मुघल काळातील आश्रय
जरदोझीचा उगम पर्शियामध्ये झाला असे मानले जाते, परंतु भारतातील तिचा इतिहास मुघलांशी जोडलेला आहे. असे मानले जाते की १३ व्या शतकात, भारतातील कारागिरांनी बारीक सोन्या-चांदीच्या धाग्यांनी कापडावर लहान मोती आणि मौल्यवान खडे विणले. हे कारागीर जरदोझी कारागीर म्हणून ओळखले जात होते.

काहींच्या मते, ही कला मुघलांसोबत भारतात आली आणि त्यांच्या राजवटीत भरभराटीस आली. त्यांच्या आश्रयामुळे आणि या कलेला दिलेल्या प्रोत्साहनामुळे लखनौ, आग्रा, दिल्ली आणि भोपाळ यांसारखी शहरे जरदोझी भरतकामाची केंद्रे बनली.

तथापि, त्या काळात जरदोझीचा वापर केवळ शाही कपडे, शाही तंबू, भिंतींची सजावट आणि घोड्यांच्या आसनांसाठी केला जात असे. शुद्ध सोन्या-चांदीचे धागे वापरले जात होते. त्यामुळे, केवळ राजघराण्यातील सदस्यच जरदोझी भरतकाम परिधान करत असत आणि ते राजेशाहीचे प्रतीक बनले.

निसर्गापासून प्रेरित रचना
भारतीय जरदोझीचे सर्वात वैशिष्ट्यपूर्ण वैशिष्ट्य म्हणजे तिची नैसर्गिक प्रेरणा. फुले, पाने, वेली, झाडे आणि प्राणी व पक्षीसुद्धा कापडावर अतिशय कलात्मकतेने कोरले जातात. जरदोझी हे पूर्णपणे हाताने केले जाणारे आणि वेळखाऊ काम आहे.

    रेशीम, ऑर्गन्झा, मखमली किंवा सॅटिनच्या कापडावर नक्षी रेखाटली जाते. त्यानंतर संपूर्ण नक्षीची चौकट तयार करण्यासाठी लहान छिद्रे पाडली जातात. कापड हलू नये म्हणून ते एका चौकोनी लाकडी चौकटीला घट्ट बांधले जाते. त्यानंतर सुया, धातूची तार, वाकवलेले हुक, सिक्वेन्स, मणी आणि रत्ने वापरून भरतकाम केले जाते.

    आजच्या काळातील जरदोझी
    कालांतराने, शुद्ध सोन्या-चांदीच्या तारांच्या वाढत्या किमतींमुळे, सोन्या-चांदीचा मुलामा दिलेल्या तांब्याच्या तारेचा वापर केला जाऊ लागला आहे. जरदोझी भरतकाम वधूच्या लेहेंगा, अनारकली आणि इतर कपड्यांवर लोकप्रिय आहे.