नवी दिल्ली. केंद्रीय अर्थसंकल्प  2026 (Union Budget 2026) दोन दिवसांत संसदेत सादर केला जाईल. पण त्याआधी, अर्थमंत्र्यांच्या संसदेत भाषणापूर्वीच देशाच्या आर्थिक परिस्थितीचे प्रतिबिंब दाखवणाऱ्या दस्तऐवजावर लक्ष केंद्रित केले आहे: आर्थिक सर्वेक्षण 2026 (Economic Survey 2026) आर्थिक सर्वेक्षण आज, गुरुवार, 29 जानेवारी रोजी संसदेत सादर केले जाईल. अर्थसंकल्पापूर्वी प्रसिद्ध झालेला हा सर्वेक्षण, अर्थव्यवस्थेवरील सरकारच्या वार्षिक अहवाल कार्ड म्हणून काम करतो, जो देशाची सध्याची स्थिती आणि त्याच्या धोरणात्मक प्राधान्यक्रमांची दिशा समजून घेण्यासाठी महत्त्वपूर्ण माहिती प्रदान करतो.

अर्थसंकल्पीय निर्णयांवर परिणाम
आर्थिक सर्वेक्षण विविध क्षेत्रांमधील प्रमुख आर्थिक ट्रेंड सादर करते, ज्यामुळे केंद्रीय अर्थसंकल्पात संसाधने कशी एकत्रित केली जाऊ शकतात आणि त्यांचे वाटप कसे करता येते हे समजून घेण्यास मदत होते. ते कृषी आणि उद्योग, पायाभूत सुविधा, रोजगार, चलन पुरवठा, महागाई, व्यापार, परकीय चलन साठा आणि अर्थसंकल्पीय निर्णयांवर थेट परिणाम करणारे इतर समष्टि आर्थिक निर्देशकांमधील बदलांचे विश्लेषण करते.

या ट्रेंड्सचे मॅपिंग करून, सर्वेक्षण कायदेकर्त्यांना आणि नागरिकांना महसूल अंदाज, खर्च प्राधान्यक्रम आणि कर्ज योजनांमागील तर्क चांगल्या प्रकारे समजून घेण्यास मदत करते.

ते कसे सादर केले जाते?
काळानुसार अर्थसंकल्पाची भूमिका बदलली आहे हे लक्षात घेण्यासारखे आहे. स्वातंत्र्यानंतर, विशेषतः पंचवार्षिक योजना सुरू झाल्यानंतर, अर्थसंकल्प हा केवळ महसूल आणि खर्चाचा हिशेब ठेवण्यापासून सरकारी धोरण व्यक्त करण्याचे साधन बनला आहे.

सरकारी खर्चाचे विश्लेषण बहुतेकदा समष्टिगत आर्थिक दृष्टिकोनातून केले जाते, जसे की भांडवल निर्मितीमध्ये किती खर्च होतो, सरकार थेट किती खर्च करते आणि अनुदान आणि कर्जाद्वारे इतर क्षेत्रांमध्ये किती खर्च केला जातो. हे सखोल विश्लेषण अर्थ मंत्रालयाने प्रकाशित केलेल्या केंद्र सरकारच्या अर्थसंकल्पांच्या आर्थिक आणि कार्यात्मक वर्गीकरणाद्वारे स्वतंत्रपणे सादर केले आहे.

आर्थिक सर्वेक्षण कोण तयार करते
आर्थिक सर्वेक्षण मुख्य आर्थिक सल्लागार (CEA) द्वारे तयार केले जाते. अलिकडच्या वर्षांत, सादरीकरणाच्या शैलीतही बदल दिसून आले आहेत. मुख्य आर्थिक सल्लागार संजीव सान्याल यांच्या नेतृत्वाखाली तयार केलेला आर्थिक सर्वेक्षण 2021-22 आठ वर्षांनी एकल-खंड स्वरूपात परतला. त्यांच्या प्रस्तावनेत, सान्याल यांनी स्पष्ट केले की मागील दोन-खंडांची रचना अवजड झाली होती.

हेही वाचा: Gold Silver Price: सोने आणि चांदीच्या भावात तुफान तेजी, जाणून घ्या महाराष्ट्रातील भाव?